Kamu Yatırımlarından Yapay Zekaya Yüzde 2 Pay Ayrılacak

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı 2026-2030, 18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe girdi.

Planın yatırımcı açısından en somut maddesi bütçe tarafında. Kamu yatırım programlarından yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılacak ve 2030'a kadar veri merkezi kurulu gücü 1 gigavata çıkarılacak.

Kısaca plan dört eksen ve 16 eylemden oluşuyor. Özel sektörden 500 milyar liralık yatırımın harekete geçirilmesi, kamunun alım yoluyla pazarı şekillendirmesi ve en az beş sektörde düzenleyici deney alanı kurulması öngörülüyor. Bu yazıda kaynak kalemlerini, bağlayıcılık sorusunu, düzenleme çerçevesini ve takvimi ele alacağız.

Kaynak ve Kapasite Hedefleri

Basında dolaşan rakamlar konusunda bir ayrım gerekiyor. Bazı aktarımlarda özel sektör yatırım hedefi 500 milyar lira, bazılarında ise 10 milyar dolar olarak veriliyor. Bugünkü kur seviyesinde bu iki tutar birbirine yakın, yani aynı hedefin farklı para birimindeki karşılığı. Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu üzerinden sağlanacak 10 milyar liralık destek ise ayrı bir kalem.

Kalemlerin niteliği de farklı. Kamu yatırım programlarından ayrılacak yüzde 2'lik pay doğrudan bütçe kaynağı. Özel sektör yatırımı ise harekete geçirilmesi hedeflenen tutar, taahhüt edilmiş bir yatırım değil.

Plan Şirketler İçin Bağlayıcı mı?

Bu sorunun cevabı yatırımcı açısından belirleyici.

Genelge doğrudan kamu kurum ve kuruluşlarına hitap ediyor ve onlardan plan kapsamındaki görevlerini yerine getirmelerini istiyor. Özel sektör için doğrudan bir yükümlülük getirmiyor.

Buna karşılık plan üç kanaldan özel sektöre yansıyabilir.

Kamu alımları. Kamu kurumlarının kendi sistemlerinde uygulayacağı belgelendirme standartları, o kurumlara satış yapan tedarikçilere sözleşme yoluyla yansıyor.

Sektörel düzenleme. Planın işaret ettiği başlıklar BDDK, SPK, BTK ya da Sağlık Bakanlığı gibi kurumların ikincil düzenlemelerine dönüşürse bağlayıcılık oradan gelir.

Kanunlaşma. Bir eylem planı, kendisinden sonra gelen mevzuatın kavram setini ve önceliklerini belirliyor.

Yani planın kendisi bir yükümlülük listesi değil, ancak sonraki düzenlemelerin çerçevesini kuruyor.

Kamu Alımı Maddesi Ne Anlama Geliyor?

Plana göre kamu, yapay zeka dönüşümüne öncülük edecek ve kamu alımları yoluyla pazarı şekillendirecek.

Bunun sonucu şu: yapay zeka ürün ve hizmeti sunan şirketler için öngörülebilir bir talep kaynağı oluşuyor. Kamu alımları, özel sektör talebinin henüz olgunlaşmadığı alanlarda ilk müşteriyi sağlıyor.

Düzenleyici deney alanları da bu mantığı sürdürüyor. Finans, sağlık, enerji, mobilite ve telekomünikasyon başta olmak üzere en az beş öncelikli sektörde kontrollü deney alanları kurulacak. Deney programlarını tamamlayan projelerin en az dörtte birinin 12 ay içinde lisanslama ya da kamu alımı yoluyla ölçeklendirilmesi hedefleniyor.

Bugünkü tablo bu maddelerin neden konduğunu gösteriyor. TÜİK'in 2025 bültenine göre Türkiye'de işletmelerin yalnızca yüzde 7,5'i yapay zeka teknolojilerinden en az birini kullanıyor.

Altyapı ve Enerji Ayağı

Veri merkezi kurulu gücünün 2030'a kadar 1 gigavata çıkarılması hedefi, planın en ölçülebilir maddelerinden biri.

Enerji tarafında ise somut bir şart getiriliyor. Veri merkezi sözleşmelerinde kullanılan elektriğin en az yüzde 60'ının yenilenebilir ya da nükleer kaynaklardan sağlanması öngörülüyor.

Bu şart iki sektörü birden ilgilendiriyor. Veri merkezi yatırımcısı için tedarik sözleşmesi koşulu anlamına geliyor, yenilenebilir enerji üreticisi için ise yeni bir talep kaynağı oluşturuyor.

Küresel tarafta da benzer bir baskı görülüyor. Yapay zeka yatırımlarının bakır talebini artıran unsurların başında geldiği ve bakırın libre fiyatının 6,70 doların üzerine çıktığı belirtiliyor.

Hesaplama kapasitesi tarafında ise Herkes İçin GPU programı kurulacak. İlk aşamada en az beş yerli veri merkeziyle kapasite sözleşmesi imzalanması ve yılda en az 2 milyon işlem saati tahsis edilmesi öngörülüyor.

Düzenleme Çerçevesi Nasıl Kurgulanıyor?

Plan, Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası'na benzeyen kademeli bir risk yaklaşımı benimsiyor.

Düşük riskli uygulamalar için basit kontrol listeleri, orta riskli sistemler için kısa algoritmik etki değerlendirmesi öngörülüyor. Yüksek etkili sistemlerde ise ayrıntılı değerlendirme, kamuya açık model kartı ve düzenleyici kuruma sunulacak teknik dosya isteniyor.

Yüksek etkili kabul edilecek alanlar arasında sağlık, eğitim, istihdam, sosyal yardım, kredi değerlendirmesi, biyometrik tanıma, kolluk ve adalet bulunuyor.

Bu liste finans sektörünü doğrudan ilgilendiriyor. Kredi değerlendirmesinde kullanılan algoritmalar yüksek etkili kategoriye giriyor ve ilave yükümlülüklere tabi olacak. Bankalar ile finans teknolojisi şirketleri için bu, uyum maliyeti anlamına geliyor.

Kurumsal yapı da tanımlanmış. Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu oluşturulacak, ancak bağlayıcı denetim ve yaptırım yetkileri sektörel düzenleyici kurumlar tarafından kullanılacak.

Takvim ve İzleme

Uygulama iki döneme ayrılmış durumda.

2026 ile 2027 arası. Temel yönetişim yapılarının kurulması, sektörel veri alanlarının pilotlanması, kamuda öncü uygulamaların devreye alınması ve hesaplama kapasitesine dönük yatırımların şekillendirilmesi.

2028 ile 2030 arası. Pilot uygulamaların ölçeklendirilmesi, yerli ve sektörel modellerin ticarileştirilmesi ve uluslararası iş birliklerinin derinleştirilmesi.

Planın genel yönetişimini Ulusal Yapay Zeka Kurulu üstlenecek. Kurumların hedef, bütçe ve takvim performansı kamuya açık bir ilerleme portalında yayımlanacak. İlk ilerleme raporunun 12 ay içinde açıklanması, sonrakilerin yıllık olarak tekrarlanması planlanıyor.

Ne İzlenmeli?

Üç başlık takip edilebilir.

Kamu yatırım programı. Yapay zeka projelerine ayrılacak yüzde 2'lik payın bütçe belgelerine nasıl yansıdığı, planın en somut göstergesi olacak.

İkincil düzenlemeler. Risk sınıflandırmasının BDDK ve SPK gibi kurumlar tarafından nasıl uygulanacağı, finans sektöründeki uyum maliyetini belirleyecek.

İlerleme portalı. İlk raporun 12 ay içinde yayımlanması bekleniyor. Bu rapor, hedeflerin gerçekleşme oranını ölçmenin ilk fırsatı olacak.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamu yatırımlarından yapay zekaya ne kadar pay ayrılacak?

Plana göre kamu yatırım programlarından yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılacak. Bunun yanında 2030'a kadar veri merkezi kurulu gücünün 1 gigavata çıkarılması hedefleniyor.

Plan şirketler için bağlayıcı mı?

Genelge doğrudan kamu kurum ve kuruluşlarına yönelik. Özel sektör için doğrudan yükümlülük getirmiyor, ancak kamu alımlarındaki sözleşme koşulları, sektörel düzenleyici kurumların ikincil düzenlemeleri ve sonraki kanunlar yoluyla dolaylı etki doğurabilir.

Hangi sektörler ilave denetime tabi olacak?

Sağlık, eğitim, istihdam, sosyal yardım, kredi değerlendirmesi, biyometrik tanıma, kolluk ve adalet alanlarındaki sistemler yüksek etkili kabul edilecek. Bu sistemler için algoritmik etki değerlendirmesi, kamuya açık model kartı ve teknik dosya öngörülüyor.

Ulusal teknoloji planlarında belirleyici olan şey açıklanan hedef değil, bütçeye yansıma biçimi.

Bu planın ayırt edici maddesi kamu yatırım programlarından ayrılacak yüzde 2'lik pay ve kamunun alıcı rolünü üstlenmesi. Türkiye'de işletmelerin yüzde 7,5'inin yapay zeka kullandığı bir ortamda talebin ilk kaynağı kamu olacak. Yatırımcı açısından izlenmesi gereken de bu: bütçe kalemi, ihale hacmi ve 12 ay içinde yayımlanacak ilk ilerleme raporu.

Yapay zeka ve teknoloji gündemini takip etmek için. Borsa Gundem Yapay Zeka

Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Aktarılan veriler ve rakamlar yayım tarihindeki (20 Ağustos 2026) kamuya açık kaynaklara dayanmaktadır ve zamanla değişebilir. Yatırım kararları öncesinde bir uzmana danışmanız önerilir.