Geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 30’da. Daha çok işgücü istihdam edecek, aynı zamanda yüksek teknoloji kullanabilecek ve verimli çalışacak şirket sayısını nasıl artırabiliriz? Yeşil dönüşümü gerçekleştirirken ve yapay zekâ gerçeği varken bunları nasıl yapacağız? Kısacası, nasıl bir sanayi politikası?
Makroekonomik istikrarı sağlamayan ya da kurumsal yapısını güçlendirmeyen bir ülkenin salt sanayi politikası ile kalıcı yüksek büyüme sağlaması zor. Keza, işgücünün eğitim ve beceri düzeyini artırmadan da zor. Makroekonomik istikrar olmazsa olmaz koşul. Nitelikli bir işgücü ve daha iyi bir kurumsal yapı da. Ama yeterli değiller.
Türkiye’nin, sanayi politikasını radikal biçimde gözden geçirmesinde yarar var. Elbette “bu kadar yüksek enflasyon + yüksek risk primi + yerli paraya kalıcı olarak güveni sağlayamamak gibi temel makroekonomik sorunları olan bir ülke, bu dertlerinden kurtulup, sanayi politikasına nasıl odaklanabilir” diye sorabilirsiniz? İkinci bir itiraz da “tamam sanayi politikasına odaklanalım ama nitelikli işgücü sorununu çözmeden salt sanayi politikası ile yüksek büyüme sağlanabilir mi?” şeklinde olabilir. Ya da “çok önemli kurumsal sorunları olan, en başta da yargı sisteminde önemli değişiklikler gereken bir ülkede bunu nasıl yapacağız?” diye ekleyebilirsiniz.
Kalıcı büyümenin anahtarı düzgün bir sanayi politikası
Bunların hiçbiri birbirini dışlamıyor; ya o ya bu diye bir seçenek yok şüphesiz. Makroekonomik istikrarı sağlamayan ya da kurumsal yapısını güçlendirmeyen bir ülkenin salt sanayi politikası ile kalıcı yüksek büyüme sağlaması zor. Keza, işgücünün eğitim ve beceri düzeyini artırmadan da zor. Makroekonomik istikrar olmazsa olmaz koşul. Nitelikli bir işgücü ve daha iyi bir kurumsal yapı da. Ama yeterli değiller. Onlar olmadan olmuyor ama düzgün bir sanayi politikası ile o alanlarda yapılacak atılımları taçlandırmak gerekiyor ki kalıcı yüksek büyüme sağlayabilelim.
Açlık sınırının altında ücret alan geniş bir kesim var. Türkiye’nin bu acı gerçekten kurtulması gerekiyor. Türkiye çok daha yüksek ücret veren bir ekonomi durumuna nasıl dönüşebilir? Geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 30’da. Daha çok işgücü istihdam edecek, aynı zamanda yüksek teknoloji kullanabilecek ve verimli çalışacak şirket sayısını nasıl artırabiliriz? Yeşil dönüşümü gerçekleştirirken ve yapay zekâ gerçeği varken bunları nasıl yapacağız? Kısacası, nasıl bir sanayi politikası?
Dani Rodrik ve Joseph Stiglitz’in sanayi için 5 ana unsuru
Dani Rodrik ve Joseph Stiglitz’in 2024 başında kaleme aldıkları “Kalkınmakta olan ülkeler için yeni bir büyüme stratejisi” adlı çalışmada düzgün bir sanayi politikasının beş ana unsura dayanması gerektiği belirtiliyor. Birincisi, sanayi politikasını devlet tasarlayacağına ve uygulayacağına göre, şirketlerin ana sorunlarını anlaması/öğrenmesi gerekiyor. Şirketlerle kötüye kullanılacak kadar ‘içli dışlı’ olmadan bunu sağlayacak bir mekanizmaya ihtiyaç var. İkincisi, sanayi politikası farklı devlet kurumlarının işbirliğini gerektiriyor. Üçüncüsü, sanayi desteklerinin sonuçlarını yakından izlemek gerekiyor ki hatalardan ders alınsın ve politikalar güncellensin. Dördüncüsü, desteklerin sürmesi koşullu olmalı. Bu çerçevede performans kriterleri oluşturmak gerekiyor. Beşincisi, yeni kurumlara ihtiyaç duyulabilir. Mesela olmayan ülkelerde kalkınma bankaları gibi.
İçinde bulunduğumuz malum ortamda, sanayi destekleri ve daha genelde sanayi politikası hakkında bir süredir yaptığım gibi yazı yazmak Pollyannacılık gibi oluyor. Ama ne yapayım ki çok önemli konular bunlar.
• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.
