Daha sonra gerçek olmadığı defalarca dile getirilmişse de her şey Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan’ın geçen ay Bangkok’ta düzenlenen IMF-Dünya Bankası yıllık toplantısında yaptığı konuşmada dile getirdiği ileri sürülen bir görüşle başladı. Fatih Karahan’ın konuşmasında görev süresinin dolacağı Şubat 2028’de yerine gelecek başkana devalüasyon yapma riski bırakmamak için Türk parasının değer kaybını hızlandıracaklarını söylediği iddia edildi.
O toplantıda bulunan Türk bankacılar böyle bir ifadenin kullanılmadığını söylese de, bu iddianın hatırlatılması üzerine Başkan Karahan da sözlerinin doğru aksettirilmediğini dile getirse de değişen pek bir şey olmadı.
Lafla döviz artıranlara gün doğdu!
Yıllardan beri “Oldu oluyor, geldi geliyor, devalüasyon kapıda, üç vakte kadar” diyerek; hatta zaman vererek ve tutar belirterek dövizin mutlaka çok hızlı bir şekilde değerleneceğini, değerlenmesi gerektiğini ileri süren ama TL’nin değerini bir türlü “düşürtemeyen” kesim bu konunun üstüne adeta atladı.
İşte Merkez Bankası Başkanı da itiraf etmişti!
Zaten onlar yıllardan beri bunu görüyor ve biliyorlardı.
Türk parası hızla değer yitirecekti, vatandaş ona göre davranmalıydı.
Türk parası öyle hızlı bir şekilde değer yitirdiğinde neler olacağını hiç incelememiş, daha ötesi benzer durumlarda geçmişte neler yaşandığına da hiç bakmamış olanlar için hava hoştu tabii ki. Kur artmalıydı, o kadar! Niyesi yok, artmalıydı.
Gerçi Türkiye, adının önünde profesör yazan sözüm ona bazı iktisatçıların bir seçim öncesinde “Döviz alın” diye çağrı yaptığını da gördü.
Kimi kesimler vardır, dövizdeki artış lehlerinedir, onlar bunu isteyebilir. Ama geniş halk kitleleri için lehte hiçbir yönü bulunmayan kur artışını istemek!
İşte Merkez Bankası Başkanı Karahan’ın söylediği iddia edilen sözler, “Döviz artacak, uçacak, kaçacak” iddiasında olanlar için bulunmaz fırsattı.
Bu sefer başlandı döviz artışının nasıl hızlandığı(!) takip edilmeye… Öyle ince hesaplar yapılıyordu ki, tam sayıdan sonra, örneğin dolarda 50 liralık düzeyden sonra gelen dört basamağın kuruşlarına kadar inildi.
Bırakın ağaçları, adeta çalı çırpı ile ilgilenmekti bu.
Oysa ormana bakılmalıydı. Acaba aylık bazda, hatta kimi durumlar için yıllık bazda belirgin bir hızlanma var mıydı yok muydu, ona bakmak gerekiyordu.
Dolarda var ama son aylarda değil
Dolar, euro ve bir dolar artı bir eurodan oluşan sepet kurda bu yıl ay sonları itibarıyla aylık ve yıllık bazda nasıl bir değişim olmuş? Tüm yanıt burada. Hemen belirteyim kasım ayının verileri, ay ortasındaki kurun aylık hesap için ekim ayı, yıllık hesap için de geçen yılın kasım ayı ortasındaki kuruyla kıyaslanarak bulundu. Bir not daha; bu hesaplama elbette aylık ortalama kur üzerinden de yapılabilir ama eğilimi bu şekilde görmek daha kolay, kaldı ki ay ortalaması da çok farklı bir sonuç vermiyor.
Doların aylık artış hızında yılbaşından hazirana kadar belirgin bir değişim oldu. Aylık artış hızı haziranda yüzde 2’yi biraz aşarak zirveye çıktı. Ancak haziran sonrasındaki dönemde artış hızı neredeyse yatay. Yani son dönemde, hele hele Karahan’ın o konuşmasından sonraki dönemde bir hızlanma yok. Tam tersine temmuz ayından bu yana aylık artış hızı yüzde 1,6 ile yüzde 1,8 arasına adeta sıkışmış. Değişimin üçer aylık hareketli ortalaması da bu kez haziran da dahil yüzde 1,6-1,8 aralığında.
Doların yıllık bazdaki değişimi ise temmuzdan bu yana yönünü yukarı çevirmiş durumda. Ancak temmuzdaki yıllık yüzde 17 artışa ocak ayındaki yüzde 21’den inildiğini, şimdi ise ancak yüzde 19’a çıkıldığını göz ardı etmemek gerek.
Sonuç olarak dolarda son aylarda dikkat çeken bir hızlanma yok, hatta hiç hızlanma yok. Öyle binde 1’den, 2’den fazla anlam çıkmaz.
Yıllık oran ise adeta çanak eğrisi çiziyor, üstelik henüz tamamlanmamış bir çanak, hepsi o.
Euro çok dalgalanıyor
Euroda çok keskin dalgalanmalar var. Aylık değişime bakıyoruz; ilk on bir ayın beşinde Türk parası euroya göre değerlenmiş. Ama euronun değer kazandığı bazı aylardaki oranlar da yüzde 3’ü aşarak çok yüksek düzeylere çıkmış.
Kuşkusuz eurodaki bu dalgalanma euro/dolar paritesindeki değişimden kaynaklanıyor.
Eurodaki hareketin böylesine zikzak çizmesi, sepet kur değişiminin de aydan aya çok farklı olmasına yol açıyor.
Ancak eurodaki aylık artış ve düşüşlerin oranı çok belirgin olduğu için bu değişim sepete kura, hele hele üçer aylık hareketli ortalama değişime neredeyse aynen yansıyor. Düzeyleri farklı olmakla birlikte euro ile sepet kurdaki aylık hareketler çok belirgin bir paralellik gösteriyor, özellikle üçer aylık hareketli ortalamada.
Bu paralelliği euro ve sepet kurun yıllık değişiminde de izlemek mümkün.
Yıllıkta artış dolarla sınırlı
Türkiye için yalnızca dolar önemli değil elbette. Özellikle dış ticarete olan etki yönüyle çoğu kez euro çok daha önemli. Bu konuyu yakın zamanda detaylı olarak ele alacağım.
Girişte de belirttim; son zamanlarda doların günlük hareketlerine kadar inilerek bir kur artışı yakalanmaya çalışılıyor. Oysa son aylarda aylık bazda bir hızlanma yok, yıllıkta ise durum farklı.
Peki euro ve sepet kurun yıllık değişimleri?
Yıllık değişim oranı giderek düşüyor. Euronun kasım ayı ortasındaki yıllık değişimi yalnızca yüzde 13,2, sepet kurun yıllık değişimi ise yüzde 15,9.
Türkiye için bir kur artışı gerekliyse bu dolar yönüyle değil, euro yönüyle gerekli… Çünkü eurodaki artış Türkiye için daha işe yarar sonuçlar doğurur ya da daha az zararlı…
Ama tabii ki Türkiye tutup “Ben euronun dolardan daha çok artmasını istiyorum ve artırıyorum” diyemez.
Uluslararası piyasalardaki çapraz kur mekanizması buna olanak tanımaz.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.




