Merkezi yönetim bütçesinde temmuz ayı sonuçları önceki dönemleri arattı. Bütçe temmuz ayında ilk yedi ayın en yüksek açığını verdi.
Merkezi yönetim bütçesi bu yıl ocakta 214,5 milyar açık vermiş, şubat ayı 24,4 milyar fazlayla kapatılmıştı. Mart, nisan ve mayıs ayları sırasıyla 229,9 milyar, 338,7 milyar ve 298,2 milyar açıkla geçildi. Hazirandaki 114,2 milyar fazladan sonra temmuzda 378,1 milyar lirayla bu yılın rekor açığı verildi.
Temmuz ayında 378,1 milyar lira ile rekor kırılırken geçen yıla göre de çok büyük artış kaydedildi. Geçen yılın aynı ayındaki açık yalnızca 23,9 milyar liraydı. Yaklaşık 24 milyardan 378 milyara…
Bütçede temmuz ayındaki tek olumsuzluk açığın çok büyümesi de değil. Faiz dışı dengede de açık verildi. Geçen yıl temmuzda 110,7 milyar lira olan faiz dışı fazla bu yıl 51,3 milyar açığa dönüştü.
Bütçe açığında ilk yedi ay toplamında ise kayda değer bir değişim yok. Açık 1 trilyon liradan 1,3 trilyona yükseldi.
Bütçede tek olumlu gelişme yedi ay toplamı itibarıyla faiz dışı fazlada kaydedilen artışta yaşandı. Geçen yıl yedi ayda 241,7 milyar lira olan faiz dışı fazla bu yıl 470,1 milyar liraya yükseldi.
Temmuzda harcamalar çok arttı
Bütçenin temmuzda bu yılın rekorunu kıracak boyutta bir açık vermesinde harcamalarda kaydedilen artış etkili oldu. Temmuz ayında geçen yılın temmuzundan 670 milyar daha fazla harcama yapıldı. Temmuzdaki harcama hazirana göre de 395 milyar lira daha fazla.
Hazirandan temmuza geçişte her yıl gözlenen klasik bir artış söz konusu değil. Örneğin geçen yıl temmuzdaki harcama hazirandan daha azdı.
Peki bu yıl harcamayı böylesine tırmandıran etkenler neler?
Bir önceki aya göre kaydedilen 395 milyar liralık artışın 125 milyar lirası faiz giderlerindeki artıştan kaynaklandı.
Artışın 146 milyarı da cari transferlerdeki artıştan oluştu.
Personel giderlerinde ise temmuzda hazirana göre yalnızca 72 milyar lira daha fazla harcama yapıldı.
Gelirde azalma var
Merkezi yönetim bütçesinde harcamalar temmuzda hazirana göre 395 milyar lira artarken gelirlerde 97 milyar düşüş kaydedildi.
Genel bütçe gelirlerinde 91 milyar gerileme oldu, bu kapsamda vergi gelirleri 81 milyar lira daha düşük gerçekleşti.
Vergi gelirinde düşüş olunca akla hemen buna akaryakıttaki eşel mobil uygulaması yüzünden ÖTV’de ortaya çıkan düşüşün yol açıp açmadığı geliyor.
Temmuzda hazirana göre ortaya çıkan bu gerilemede eşel mobil kaynaklı ÖTV düzenlemesinin etkisi yok. Hatta tam tersine petrol ürünlerinden alınan ÖTV temmuzda hazirana göre artış kaydetti. Bunun nedeni de temmuzdan itibaren akaryakıtta ortaya çıkan indirimlerin pompaya yansıtılmaması ve tümüyle ÖTV’ye eklenmesi. Ama bu uygulama motorin için 13 Ağustos’tan geçerli olmak üzere değiştirildi.
Bu yıl petrol ürünlerinden ocak ve şubatta 49,4 ve 44,3 milyar lira ÖTV tahsil edildi. Bu tutarlarda savaşın tabii ki etkisi yok.
Uygulamanın ilk ayı olan martta tutar biraz azaldı ve 36,3 milyara indi. Savaşın şiddetlenmesi, petrol fiyatlarının artması ve bu yüzden yüklü zamların gündeme gelmesi ÖTV’ye daha fazla başvurmayı zorunlu kıldı. Bunun sonucunda da ÖTV tahsilatı nisanda 6,9 milyar, mayısta 4,4 milyar, haziranda ise 7,5 milyar düzeyinde kaldı.
Ancak temmuz ayı başında yapılan düzenlemeyle indirimlerin pompaya yansıtılmayıp tümüyle ÖTV’ye aktarılması sonucu geçen ayki tahsilat 30,7 milyara ulaştı.
İlk yedi ayda ise geçen yıl 273,4 milyar lira olan petrol ürünlerinden alınan ÖTV, bu yıl 179,2 milyar lirada kaldı.
2026 yılı bütçesinde bu kalemden sağlanması öngörülen gelir 656,5 milyar lira olarak öngörülüyordu. Ancak bu tabii ki savaş ve eşel mobil gündemde değilken ortaya konulan bir hedef. Yedi ayda 179,2 milyarı ancak bulan ÖTV, kuşku yok ki yıl sonunda 656,5 milyarın çok altında kalacak.
Ağustos tahsilatı düşük olacak
Petrol ürünlerindeki eşel mobil uygulamasında 13 Ağustos’ta yapılan ve motorin için istisnai bir durum öngören karar bu ayın ÖTV tahsilatının temmuzdan düşük kalması sonucunu doğuracak.
13 Ağustos’ta yürürlüğe konulan kararla motorinde ÖTV bu ay için sıfırlandı. Dolayısıyla en çok tüketilen akaryakıt olan motorinde ayın yarıdan fazlasında hiç ÖTV alınmayacak olması bu ayki tahsilatı mutlaka önemli ölçüde etkileyecek.
• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.
