Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) analizinde, yapılan çalışmalar sonucu elde edilen bulguların Brent petrol fiyatında yüzde 10'luk bir artışın tüketici enflasyonunu 12 ay sonunda doğrudan ve dolaylı etkiler kanalıyla nihai olarak 1 puan artırdığına işaret ettiği belirtilerek, toplam etkinin ise 24 ay içerisinde yaklaşık 1,2 puan olarak hesaplandığı bildirildi.
TCMB'de ekonomist olarak görev yapan Mert Gökcü ve yardımcı ekonomist Eren Sezer tarafından hazırlanan "Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri" analizi, bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yayımlandı.
Analizde, uluslararası ham petrol fiyatlarındaki değişimlerin, yurt içi akaryakıt fiyatlarını ve dolayısıyla enflasyon görünümünü etkilediği belirtildi.
Küresel petrol fiyatlarındaki artışların tüketici fiyatlarına yansımasını sınırlamaya yönelik olarak uygulamaya konulan eşel mobilin otomatik bir dengeleyici işlevi gördüğü ifade edilen analizde, "Bu sistem, vergi bileşenlerinde yapılan ayarlamalarla, petrol fiyatlarındaki yükselişin akaryakıt fiyatlarına yansımasını sınırlıyor." denildi.
Analizde, Mart 2026’da yürürlüğe giren eşel mobil mekanizmasının enflasyon dinamikleri üzerindeki olası etkileri değerlendirildi.
Akaryakıt harcamalarının, 2026 yılında tüketici sepetinde yüzde 3,21’lik bir paya sahip olduğunun belirtildiği analizde, akaryakıt fiyatlarındaki artışların tüketici enflasyonunu bu pay kanalıyla doğrudan, ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda başta olmak üzere birçok sektöre ise maliyetler kanalıyla dolaylı olarak etki ettiği aktarıldı.
Analizde, ayrıca kamuoyu görünürlüğü yüksek olan akaryakıt fiyatlarındaki ani hareketlerin, beklenti oluşumu ve fiyatlama davranışları açısından önemli bir rol oynadığı vurgulanarak, şunlar kaydedildi:
"Dolayısıyla, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmalar hem enflasyonun kısa vadeli seyri hem de maliyet ve beklenti kanallarıyla oluşan fiyat baskıları açısından önemli. Akaryakıt fiyatları, ürün fiyatı, toptancı-dağıtıcı-bayi marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) gelir payı ve vergilerin toplamından oluşuyor. Ürün fiyatının temel belirleyicileri ise uluslararası petrol fiyatları, rafine marjları ve döviz kuru. Son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmeler ile birlikte uluslararası petrol fiyatları hızlı bir şekilde yükseldi. 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil uygulaması devreye alındı ve akaryakıt ürünlerine uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarlarında değişikliğe gidildi."
Eşel mobil uygulamasının, maliyet değişimlerinin akaryakıt fiyatlarına yansımasını vergi ayarlamaları aracılığıyla kısmen dengeleyen ve fiyat oynaklığını azaltan bir mekanizma olarak çalıştığı bildirilen analizde, benzin, motorin veya LPG'de ürün fiyatlarının arttığı dönemlerde vergi bileşeninde indirime gidilerek nihai akaryakıt fiyatlarındaki artışların sınırlanabildiğine değinildi.
Analizde, akaryakıt fiyatlarının farklı bileşenlerden oluşması, bu mekanizmanın vergi kalemi üzerinden çalışmasını mümkün kıldığı, nitekim, 2026 Şubat ayı itibarıyla maktu ÖTV tutarlarının benzin içerisindeki payı yaklaşık yüzde 26, motorinde yaklaşık yüzde 24 ve LPG’de ise yüzde 21 düzeyinde seyretti aktarıldı.
Yürürlükteki eşel mobil sisteminin manşet enflasyon üzerinde sınırlayıcı etkisi
Analizde, yürürlükteki eşel mobil sisteminin manşet enflasyon üzerinde sınırlayıcı etkisine ilişkin, bu tahmini yapabilmek için üç temel parametreye ihtiyaç bulunduğu belirtilerek, "İlki küresel petrol fiyatlarının seyri. İkinci parametre ise küresel petrol fiyatı değişimlerinin ülkemizin akaryakıt fiyat oluşumunda referans olarak belirlediği ürün fiyatlarına (Platts European Market Scan’da CIF MED başlığı altında) ne kadar yansıyacağı. Burada Brent petrol fiyatlarından ürün fiyatlarına geçişkenliğin birebir olduğunu varsayıyoruz." değerlendirmesine yer verildi.
Son parametrenin ise eşel mobil sistemi olmadığı durumda, Brent petrol fiyatındaki artıştan manşet enflasyona geçişkenlik katsayısının olduğu belirtilen analizde, bu katsayıyı bulabilmek için 2025 yılında yayımlanan çalışmanın son dönemi içerecek şekilde güncellendiği bildirildi.
Analizde, şu değerlendirmelere yer verildi:
"Bulgularımız, Brent petrol fiyatında yüzde 10’luk bir artışın tüketici enflasyonunu 12 ay sonunda doğrudan ve dolaylı etkiler kanalıyla nihai olarak 1 puan artırdığına işaret ediyor. Toplam etkiyi ise 24 ay içerisinde yaklaşık 1,2 puan olarak hesaplıyoruz. 2026 yılının ilk Enflasyon Raporu’nda Mart 2026-Şubat 2027 arası ortalama Brent petrol fiyatı 58,8 dolar olarak varsayılmıştı. Analizimizde, ortalama Brent petrol fiyatının önümüzdeki 12 ay sürecinde (Mart 2026-Şubat 2027) 70 ila 90 dolar arasında değiştiği alternatif senaryoları ele alıyoruz.
Ortalama Brent petrol fiyatının 70 dolar olduğu, Brent petrolden ürün fiyatlarına geçişkenliğin birebir varsayıldığı ve eşel mobil uygulamasının olmadığı durumda, 12 aylık bir dönem sonunda yıllık enflasyon tahmini 1,9 puan yukarı yönlü etkileniyor. Eşel mobil uygulaması enflasyondaki doğrudan ve dolaylı artışların 1,3 yüzde puan daha düşük, bir başka ifadeyle yüzde 0,6 olarak gerçekleşmesini sağlıyor. Eşel mobilin enflasyonu düşürücü etkisi Brent petrol fiyatının ortalama 90 dolar olduğu durumda 3,7 yüzde puana kadar çıkıyor."
Analizde, özetle jeopolitik gelişmelerin etkisiyle ortaya çıkan ve para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında kalan uluslararası enerji fiyat gelişmelerinin enflasyona yansımasının, eşel mobil mekanizması sayesinde önemli ölçüde sınırlandırılabildiği, bu yönüyle söz konusu düzenlemenin dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağının değerlendirildiği aktarıldı.