Yılın ilk iki ayı… Henüz ortada savaş yok… Cari işlemler dengesi ocak ayında 7 milyar dolar, şubat ayında 7,5 milyar dolar açık verdi, iki aylık açık 14,5 milyar dolar oldu. Geçen yılın aynı dönemindeki 9,2 milyar dolarlık açığa göre artış yüzde 58…
Bu yılın şubat ayı sonu, yıllıklandırılmış cari açık 35,4 milyar dolar. Geçen yılın aynı ayındaki yıllıklandırılmış açık 16,6 milyar dolar. Artış tam yüzde 113.
Bu verilerde savaşın hiç etkisi yok. Savaş şubatın sonunda başladı ve ilk etkiler mart verilerine yansıdı.
Örneğin ilk iki aydaki dış ticaret açığı 17,4 milyar dolar. Yalnızca mart ayındaki ticaret açığı ise Ticaret Bakanlığı verilerine göre 11,3 milyar dolar. Bu verilerle ödemeler dengesinde yer alan dış ticaret dengesine ilişkin veriler arasında belirgin bir fark var. Ticaret açığı TÜİK’e göre iki ayda 17,4 milyar dolar, ödemeler dengesinde yer alan tutar ise 14,4 milyar dolar. Bu fark nereden mi kaynaklanıyor…
TÜİK ve Ticaret Bakanlığı tarafından açıklanan dış ticaret verileri “FOB ihracat ve CIF ithalat” bazındaki veriler. Oysa ödemeler dengesinde toplam ihracat ve ithalat verilerine yer veriliyor.
Ödemeler dengesindeki toplam tutarda ihracatta bavul ticareti, ithalattaki navlun ve sigorta, hem ihracat ve hem ithalatta diğer mallardan kaynaklanan uyarlama, ayrıca net ticaret geliri ile parasal olmayan altın ihracat ve ithalatı da yer alıyor.
Ama yön belli…
TÜİK ve Ticaret Bakanlığı tarafından açıklanan dış ticaret açığı ile Merkez Bankası tarafından açıklanan ödemeler dengesi kapsamındaki verileri bire bir karşılaştırmak doğru değilse de gidişatın ne yönde olduğu açık.
Ticaret Bakanlığı’nın mart ayı için 11,3 milyar dolar olarak açıkladığı ticaret açığı cari açığa bu düzeyde yansımayacak ama yine de ilk iki aya göre daha olumsuz bir tablo ortaya çıkacağı tartışılmaz.
Geçen yılın mart ayındaki ticaret açığı 7,2 milyar dolardı, cari işlemlere yansıyan açık ise 4,8 milyar dolar oldu.
Aynı bağlantının bu yıl da oluşacağını varsayarsak 11,3 milyar dolarlık ticaret açığından cari işlemlere yaklaşık 9 milyar dolarlık bir yansıma olacak.
Yani bu yılın mart ayındaki cari işlemler dengesinde geçen yılki 4,8 milyar dolardan yaklaşık 4,2 milyar dolar daha fazla ticaret açığı görülecek.
Geçen yılın mart ayındaki cari açık 4,9 milyar dolardı. Bu da yalnızca ticaret açığındaki 4,2 milyar dolarlık artıştan dolayı cari açığın 9 milyar doları aşması demek.
İki ayda 14,5 milyar dolar açık, martta eklenecek 9 milyar dolayındaki açıkla üç ay sonunda 23-24 milyar dolara çıkacak.
Bu gidiş nereye?
Ocakta 7, şubatta 7,5, martta muhtemelen 9 milyar olmak üzere ilk çeyrekte 23-24 milyar dolar cari açık…
Mart sonu itibarıyla 40 milyar dolara dayanan yıllıklandırılmış açık…
Pamuk ipliğine bağlı olduğu anlaşılan ateşkes ve yeniden artışa geçen ham petrol fiyatları…
Mart sonunda 40 milyar doları bulacak yıllık cari açığın daha sonraki aylarda yönünü aşağı çevirmesini sağlayacak bir gelişme olasılığı var mı?
Geçen yıl gibi olsa bile…
2025 yılının ilk üç ayında 14 milyar dolar cari açık verilmişti. Sonraki dokuz aydaki açık ise 16 milyar dolar olmuş ve yılın tümü 30 milyar açıkla kapatılmıştı.
Bu yıl ise ilk iki ayda geçen yılın üç ayı yakalandı. Martta ne olabileceğini yazdım, 9 milyar dolayında bir açıkla ilk çeyrek toplamında 23-24 milyara ulaşılacak.
Savaşın sona erdiği ya da devam etmekle birlikte Türkiye’yi olumsuz etkilemediği gibi ütopik bir varsayımla hareket edilse bile yılın nasıl kapatılacağı neredeyse belli gibi görünüyor. Bu yılın nisan-aralık döneminde her şeyin iyi gittiği varsayılsa, en iyi olasılıkla geçen yılki 16 milyar dolar kadar bir açık verilir. Bu da yıllık açığın 40 milyarda kalacağı anlamına gelir.
50 milyarda kalınırsa iyi
Ancak ne savaş öyle hemen bitecek gibi görünüyor, ne savaşın Türkiye’yi etkilememesi söz konusu olacak, ne de savaş kısa sürede bitse bile özellikle enerji fiyatları öyle kısa sürede savaş öncesindeki düzeye dönecek.
Kaldı ki tek sorun enerji fiyatlarının düzeyi de değil. Tüm dünya ekonomilerinde ortaya çıkması beklenen yavaşlama yüzünden ihracat umulan seyri gösteremeyebilir.
Dolayısıyla cari açığın mart sonunda ulaşılacak yaklaşık 40 milyar doların epeyce üstüne çıkması şaşırtıcı olmayacak. Yıllık açıkta 50 milyar dolarda kalınabilirse iyi…
• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.