ALTIN S1’de Fiyat Kopuşunun Anatomisi: Matematik Değil, Piyasa Yapısı
Altına Dayalı Darphane Sertifikası yeni ALTIN S1, spot gram altına göre yaklaşık %80 daha yüksek fiyatlanıyor. Altın ve ALTIN S1 arasındaki fiyat farkı tartışmasının tam merkezindeki konu haline gelmiş durumda. Ancak ALTIN S1’in fiyatı sadece spot altın ile değil, aynı zamanda İzahnamesinde belirtilen “teorik fiyat” ile de kopmuş durumda. ALTIN S1’in teorik fiyatı ile hem borsadaki fiili fiyatı hem de spot altın arasındaki kopuşun nedeni matematiksel değil, piyasa yapısı kaynaklı. Aşağıda bunu adım adım ve net şekilde izah etmeye çalışayım.
ALTIN S1 yani Darphane Altın Sertifikası, 0,995 saflıkta 5 ton altın ihraç tavanı kapsamında her biri 0,01 gram altını temsil edecek şekilde vadesiz olarak ihraç edilen ve sahibine Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP)’nda yayınlanan izahname kapsamında fiziki altına dönüşüm imkânı tanıyan sermaye piyasası aracıdır.
İzahnamede Yazan Fiyat Neyi İfade Eder?
Aslın ALTIN S1 için izahnamesinde (İzahname ve detaylı bilgi için: https://www.darphane.gov.tr/darphane-altin-sertifikasi) fiyatlama için bir teorik fiyat hesaplama formülü yer almaktadır. ALTIN S1 için teorik fiyat formülü aşağıdaki gibidir:
ALTIN S1 Teorik Fiyat = [Anlık XAUUSD (ons altın) fiyatı x anlık DolarTL kuru x 0,0321507465 x 0,995] / 100
Burada 0,0321507465 ons altından grama dönüş için kullanılan oranı ve 0,995 ise sertifikaya konu altının saflık derecesini ifade etmektedir.
Belirtmek gerekir ki bu fiyat Darphane’nin taahhüt ettiği karşılık değeridir. Yani itfa (fiziki altına dönüş) referansıdır ve bir “alt sınır/dayanak değer” tanımlar. Ama izahname hiçbir yerde “Borsada bu fiyattan işlem görür” demez.
ALTIN S1 Neden Spot Altına Göre Daha Hızlı Yükseliyor?
ALTIN S1, spot altının bire bir kopyası değil, piyasa talebini de fiyatlayan bir enstrümandır. Türkiye’de sınırlı arz ve likidite yapısının yanı sıra başka bazı teknik unsurun aynı anda çalışması nedeniyle özellikle yükseliş dönemlerinde spot altına kıyasla daha hızlı değer kazanabilmekte.
ALTIN S1, Borsa İstanbul’da işlem gören sertifika niteliğinde bir üründür. Yani, doğrudan spot altın değildir. Serbest dolaşımı sınırlı ve altına talep güçlendiğinde spot altına erişemeyen ya da tercih etmeyen yatırımcı Altın S1’e yönelir. Alım-satım kazançları için vergi kesintisi uygulanmaz. Bu yönüyle de yine birçok yatırım aracıyla kıyaslandığında avantajlıdır. Ancak konuyu net ve sistematik şekilde ayıralım…
1) Arz-Talep Dengesizliği: ALTIN S1’in toplam ihraç miktarı 5 ton altın karşılığında 500.000.000 adet sertifika olmak üzere sabittir. Yeni sertifika ihracı yoktur. Yani Darphane, piyasaya “fiyat pahalı, biraz daha arz edeyim” diyemez. Bu, ALTIN S1’in, altına endeksli ama arzı kısıtlı bir varlık olduğunu ifade eder. Kısacası, arz sabit ama talep serbesttir.
2) Likidite ve Erişim: ALTIN S1, borsada kolay erişilebilir, düşük komisyonlu ve mikro yatırımcıya uygun olması nedeniyle ciddi talep görüyor.
3) Arbitraj Yapılamaması: Normal şartlarda sertifika pahalıysa sertifika sat ve spot altın al; sertifika ucuzsa spot altın sat ve sertifika al şeklinde arbitraj yapılabilirdir. Ancak ALTIN S1’de bu mekanizma çalışmaz, çünkü fiziki dönüşüm kapsamında minimum miktar yüksek, operasyonel süreç zor ve tersi yönde işlem yani fiziki altını Darphane’ye verip sertifika alma yok. Yani teorik fiyat = arbitraj yapılabilen fiyat değil. Bu yüzden piyasa fiyatı teorikten kopabiliyor.
4) ALTIN S1’in Spot Altına Göre Avantajları: Yukarıdaki üç başlığın dışında ALTIN S1’in spot altına göre bazı yapısal avantajları vardır. Bunla;
§ Borsada hisse gibi alınıp satılır,
§ Fiziki saklama riski yoktur,
§ Banka altın hesaplarına göre bazı maliyetler daha düşüktür ve
§ Bazı yatırımcılar için stopaj/operasyonel avantaj algısı…
Yukarıda belirtilen bütün bu nedenlerle, ALTIN S1’in “opsiyonel” değeri oluşuyor ve ALTIN S1 borsada anında alınıp satılabilen, arzı sınırlı bir enstrümana dönüşüyor. Böylece talep spot altın yerine ALTIN S1’e kayabiliyor. Talep kayması fiyatı spot altının önüne geçiriyor. Bu yüzden bire bir spot altınla eş zamanlı ve eş oranlı hareket etmesi beklenmez. Ancak farkın aşırı açılması durumunda bu hareket sağlıklı olmaktan çıkar ve düzeltme riski artar.
Özetle, Altına Dayalı Darphane Sertifikası (ALTIN S1)’nın fiyatı son dönemde izahnamede yazan teorik değerin çok üzerine çıkmış durumda. Çünkü bu teorik değer arbitrajla bağlanan bir fiyat değil, sadece dayanak altının itfa referansıdır. Arzın sabit, talebin serbest olduğu ve dengeleyici bir mekanizmanın bulunmadığı bir piyasada ALTIN S1, altının kendisinden ziyade “erişim ve kıtlık primi” ile fiyatlanmaktadır…