Kriz; Temmuz 1997’de Tayland’da başlamış, kısa süre içinde Güneydoğu ve Doğu Asya’nın büyük bölümüne yayılmış ve küresel finans sistemini ciddi biçimde etkilemiştir. Birçok ülkenin para birimi hızla değer kaybetmiş, borsalar sert düşüşler yaşamış, bankacılık sistemleri sarsılmış ve ekonomik büyüme dramatik biçimde gerilemiştir.
Krizden önceki yıllarda Tayland, Malezya, Endonezya, Filipinler ve Güney Kore gibi ülkeler hızlı ekonomik büyüme yaşamaktaydı. 1980’ler ve 1990’ların başında bu ülkeler ihracata dayalı sanayileşme modeliyle yıllık %7–10 civarında büyüme oranları yakalamış, bu durum uluslararası yatırımcıların bölgeye yoğun sermaye aktarmasına yol açmıştır. Bu dönem literatürde sıklıkla “Asya ekonomik mucizesi” olarak tanımlanır. Ancak bölgeye giren yabancı sermayenin önemli bölümü kısa vadeli ve spekülatif nitelikteydi. Ekonomiler giderek dış finansmana bağımlı hale gelirken finansal sistemler bu hızlı sermaye akışını denetleyecek kadar güçlü değildi.
Krizin temel nedenlerinden biri birçok Asya ülkesinin para birimlerini ABD dolarına sabitleyen kur politikasıydı. Bu uygulama başlangıçta yatırımcı güvenini artırmış olsa da zamanla para birimlerinin gerçek değerlerinin üzerine çıkmasına neden oldu. ABD dolarının güçlenmesiyle birlikte bölge ülkelerinin para birimleri aşırı değerlenmeye başladı ve ihracat rekabeti zayıfladı. Aynı dönemde şirketler ve bankalar düşük faiz avantajı nedeniyle yoğun biçimde dolar cinsinden borçlandı. Kur sabit olduğu için bu borçların riskli olduğu yeterince fark edilmedi. Ancak kriz başladığında yerel para birimleri hızla değer kaybedince bu borçların geri ödenmesi son derece zorlaştı.
Bir diğer önemli sorun finansal sistemlerin zayıf yapısıydı. Bankacılık sektöründe denetim mekanizmaları yeterince güçlü değildi ve birçok banka riskli krediler veriyordu. Özellikle gayrimenkul sektöründe oluşan balon, finansal sistemde kırılganlığı artırdı. Bunun yanında bazı ülkelerde cari açık hızla büyüyordu. Örneğin Tayland’ın cari açığı 1990’ların ortasında gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık %8’ine ulaşmıştı. Bu durum ekonomileri yabancı sermaye girişine aşırı bağımlı hale getirdi.
Krizin tetikleyici olayı Temmuz 1997’de Tayland’da yaşandı. Tayland para birimi baht üzerinde yoğun spekülatif baskı oluşunca hükümet uzun süredir uygulanan dolar sabitlemesini sürdürmekte zorlandı. 2 Temmuz 1997’de Tayland yönetimi bahtı serbest dalgalanmaya bıraktı. Bunun ardından para birimi hızla değer kaybetti ve yatırımcı güveni ciddi şekilde sarsıldı. Sermaye çıkışı hızlandı ve Tayland finans sistemi krize girdi. Bu gelişme domino etkisi yaratarak krizin bölgeye yayılmasına neden oldu.
Tayland’daki gelişmeler uluslararası yatırımcıların tüm Asya piyasalarına yönelik güvenini zayıflattı. Kriz kısa sürede Endonezya, Malezya, Filipinler ve Güney Kore gibi ülkelere yayıldı. Bu süreçte birçok para birimi büyük değer kayıpları yaşadı. Endonezya rupiahı yaklaşık %80 değer kaybederken Tayland bahtı %50’den fazla düştü. Güney Kore wonu ve Malezya ringgiti de yaklaşık %45–50 civarında değer kaybı yaşadı. Aynı dönemde bölgeden yüz milyar doların üzerinde sermaye çıkışı gerçekleşti.
Kriz borsalar üzerinde de yıkıcı bir etki yarattı. Birçok Asya borsası kısa süre içinde %40 ile %70 arasında değer kaybetti. Bankacılık sektöründe ciddi çöküşler yaşandı ve Tayland’da onlarca finans kuruluşu kapatıldı. Şirketler artan borç yükü nedeniyle iflas etmeye başladı. Ekonomik daralma da oldukça sert oldu. 1998 yılında Endonezya ekonomisi yaklaşık %13 küçülürken Tayland ekonomisi yaklaşık %10, Güney Kore ekonomisi ise yaklaşık %6 oranında daraldı.
Krizin büyümesi üzerine birçok ülke uluslararası yardım arayışına girdi ve devreye International Monetary Fund (IMF) girdi. IMF Tayland, Güney Kore ve Endonezya için büyük kurtarma paketleri hazırladı. Tayland yaklaşık 17 milyar dolarlık, Güney Kore yaklaşık 58 milyar dolarlık ve Endonezya yaklaşık 43 milyar dolarlık finansman desteği aldı. Bu destekler karşılığında ülkeler faiz artışı, bütçe disiplininin sıkılaştırılması ve bankacılık sektörünün yeniden yapılandırılması gibi kapsamlı ekonomik reform programları uygulamak zorunda kaldı.
Asya finansal krizi yalnızca bölgesel bir olay olarak kalmadı; küresel finans sistemi üzerinde de önemli etkiler yarattı. Uluslararası yatırımcıların gelişmekte olan piyasalara yönelik risk algısı değişti ve birçok ülkede sermaye akışları azaldı. Krizin etkileri daha sonra Rusya ve Brezilya gibi diğer gelişmekte olan ekonomilerde de hissedildi. Bu nedenle 1997 krizi, 1990’lı yılların en büyük küresel finansal şoklarından biri olarak kabul edilir.
Uzun vadede kriz birçok Asya ülkesinin ekonomik politikalarını köklü biçimde değiştirmesine yol açtı. Bankacılık düzenlemeleri güçlendirildi, finansal sistemler daha sıkı denetime tabi tutuldu ve ülkeler döviz rezervlerini büyük ölçüde artırdı. Aynı zamanda kısa vadeli dış borçlanma azaltıldı ve birçok ekonomi daha esnek döviz kuru sistemlerine yöneldi. Bugün birçok Asya ülkesinin yüksek döviz rezervi bulundurmasının temel nedeni, belki de 1997 krizinin yarattığı bu derin ekonomik deneyimdir.
Sonuç olarak 1997 Asya Finansal Krizi; aşırı dış borçlanma, sabit kur politikaları, zayıf finansal denetim ve büyük sermaye hareketlerinin birleşmesiyle ortaya çıkan bir döviz ve bankacılık krizi olarak tarihe geçmiştir. Tayland’da başlayan bu kriz kısa sürede tüm bölgeye yayılarak borsaları, para birimlerini ve ekonomileri derinden sarsmış ve küresel finans tarihinin önemli dönüm noktalarından biri haline gelmiştir.