Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın davetine icabetle öğle saatlerinde Başkent’e ulaşacak olan Trump, iki gün boyunca yoğun bir diplomasi trafiği yürütecek.

Ziyaret kapsamında gerçekleştirilecek görüşmelerde, iki yakın müttefik ve stratejik ortak olan Türkiye ile ABD arasındaki ilişkiler; savunma, ticaret ve yatırımlar başta olmak üzere tüm boyutlarıyla gözden geçirilecek. Mevcut iş birliğinin derinleştirilmesi amacıyla atılabilecek adımların ele alınacağı temaslarda, ayrıca küresel ve bölgesel gelişmeler hakkında kapsamlı görüş alışverişinde bulunulacak.

İlk gün: Beştepe’de resmi karşılama ve baş başa görüşme

Beyaz Saray tarafından paylaşılan programa göre, ABD Başkanı Trump’ın Ankara’daki ilk durağı Beştepe Cumhurbaşkanlığı Külliyesi olacak. Trump, burada Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından resmi törenle karşılanacak. Şeref Kıtası'nı selamlayacak olan Trump, törenin ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan ile baş başa görüşme gerçekleştirecek.

İkinci gün: NATO Zirvesi ve kritik ikili temaslar

Ziyaretin ikinci gününde Trump’ın programı NATO Zirvesi odaklı devam edecek. Sabah saatlerinde NATO resmi karşılama töreni ve "aile fotoğrafı" çekimine katılacak olan Trump, ardından NATO Liderleri Çalışma Oturumu’na iştirak edecek.

Zirvenin en dikkat çekici kısımlarından birini ise öğleden sonraki ikili görüşmeler oluşturacak. ABD Başkanı Trump’ın, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile ayrı ayrı görüşmeler gerçekleştirmesi planlanıyor.

Basın toplantısıyla veda edecek

Ankara’daki temaslarını tamamlayacak olan Donald Trump, yarın akşam saatlerinde bir basın toplantısı düzenleyerek ziyaretine ve zirveye ilişkin değerlendirmelerde bulunacak. Trump, bu toplantının ardından Ankara’dan ayrılarak Washington’a hareket edecek.

Siyah beyazlıların kadrosuna katmaya hazırlandığı 29 yaşındaki file bekçisinin bu akşam İstanbul'da olacağı öğrenildi.

Kartal'ın, Alman kaleci için Bayern Münih'e 5-6 milyon Euro civarında bir bonservis bedeli ödeyeceği ifade edilmişti.

Yatırımcıların ve fon yönetimlerinin bu yoğun operasyonel sürecine sektörel bazda bakıldığında, piyasada toplam 117 farklı finansal kuruluşun aktif olarak işlem yaptığı görülüyor. Dağılımın detaylarında, 54 aracı kurum piyasa likiditesinin büyük bölümünü sırtlamaya devam ederken; onları 29 portföy yönetim şirketi, 27 mevduat bankası ve faizsiz finans kulvarında faaliyet yürüten 7 katılım bankası takip etti. Geniş katılımın ve yüksek hacimlerin damga vurduğu bu haftalık dönemde, fon türlerinin ortalama getirilerinde ise Serbest Şemsiye Fonları %2,39 kazançla performans liderliğini göğüslerken, listenin son sırasında %0,33 getiriyle Hisse Senedi Şemsiye Fonları yer aldı.

Hacim listesinde dikkat çeken en önemli detay, ilk 5 fonun tamamının para piyasası ve serbest fon yapılarından oluşması oldu.

Haftalık işlem hacmi sıralamasında zirveyi Ziraat Portföy Para Piyasası Serbest Fon (ZPR) göğüslerken, hemen ardından gelen Tera Portföy Para Piyasası (TL) Fonu (TP2) ve Pusula Portföy Para Piyasası (TL) Fonu (PRY) yatırımcıların likit kalma tercihini net şekilde ortaya koydu.

İşlem Hacminde İlk 5 Fon

ABD ile İran arasında 18 Haziran'da imzalanan mutabakat zaptıyla bölgede esen barış rüzgarları, Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilerin hedef alınmasıyla terse döndü. Söz konusu gelişmelerle artan küresel risk algısı ve halihazırda devam eden yarı iletken sektörüne ilişkin değerleme endişeleriyle Asya borsalarında Hindistan hariç satıcılı bir seyir öne çıkıyor.

Güney Koreli ve Japon yarı iletken hisselerinde sert satış baskısı dikkati çekerken, söz konusu kayıplar endekslerin performansında etkili oluyor.

Kurumsal tarafta ise yarı iletken sektöründe Samsung Electronics, ikinci çeyrek finansal sonuçlarını açıkladı. Şirket, faaliyet karı 89,4 trilyon wona (yaklaşık 58,5 milyar dolar) yükseldi.

Buna karşın, büyük ölçekli veri merkezi yatırımlarının yapay zeka altyapısında ulaştığı seviyenin ardından büyüme ivmesinin mevcut değerlemeleri destekleyip destekleyemeyeceğine yönelik endişeler yatırımcı iştahını sınırladı. Söz konusu endişelerin etkisiyle Samsung Electronics hisselerinde değer kaybı yüzde 10'u aştı.

Öte yandan, bölgede bugün açıklanan verilere göre Japonya'da hanehalkı harcamaları (yıllık) mayısta yüzde 0,4 ile beklentilerin altında azalma gösterdi.

Söz konusu veri, ülkede harcamaların tahmin edildiği ölçüde yavaşlamadığına işaret ederken, Japonya Merkez Bankasının (BoJ) sıkı duruşunu sürdüreceğine yönelik beklentileri artırdı.

Bu gelişmelerle Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 4,91 azalışla 7.656 puandan, Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 2,04 değer kaybıyla 68.315 puandan kapandı.

Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 1,27 düşüşle 3.990 puandan, Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 0,63 kayıpla 23.406 puandan, Hindistan'da Sensex endeksi önceki kapanışın yüzde 0,41 üzerinde 78.598 puandan işlem görüyor.

Dün alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,05 değer kazancıyla 14.424,54 puandan tamamladı.

Endeks, bugün açılışta önceki kapanışa göre 16,63 puan ve yüzde 0,12 azalışla 14.407,91 puana indi. Bankacılık endeksi yüzde 0,27 değer kaybederken, holding endeksi yüzde 0,1 yükseldi.

Sektör endeksleri arasında en çok kazandıran yüzde 0,59 ile spor, en çok gerileyen yüzde 0,38 ile bilişim oldu.

Küresel piyasalar, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin hedef alınması sonucu Orta Doğu'da uzlaşı ikliminin bozulabileceği endişeleriyle karışık seyrediyor.

Analistler, bugün başlayacak NATO Zirvesi'nden gelecek haber akışının piyasaların yönü üzerinde belirleyici olabileceğini belirtti.

Yurt içinde hazine nakit dengesi, yurt dışında ise ABD'de dış ticaret dengesinin takip edileceğini ifade eden analistler, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.300 ve 14.200 puanın direnç, 14.500 ve 14.600 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Dün alış ağırlıklı seyreden ağustos vadeli endeks kontratı, normal seansı yüzde 0,37 artışla 17.510,00 puandan tamamlamıştı. Endeks kontratı akşam seansında da yükselişini sürdürerek 17.527,00 puandan işlem gördü.

Ağustos vadeli endeks kontratı, bugün açılış seansında önceki normal seans kapanışına göre yüzde 0,08 azalışla 17.496,00 puandan işlem görüyor.

Küresel piyasalar, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin hedef alınması sonucu Orta Doğu'da uzlaşı ikliminin bozulabileceği endişeleriyle karışık seyrediyor.

Analistler, bugün başlayacak NATO Zirvesi'nden gelecek haber akışının piyasaların yönü üzerinde belirleyici olabileceğini belirtti.

Yurt içinde hazine nakit dengesi, yurt dışında ise ABD'de dış ticaret dengesinin takip edileceğini ifade eden analistler, teknik açıdan endeks kontratında 17.400 ve 17.300 puanın destek, 17.600 ve 17.700 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Bugün nakit temettü ödemesi gerçekleştiren MEYSU için yapılan düzeltmeye göre:

• Pay başına brüt temettü: 0,05 TL
• Teorik fiyat: 13,21 TL

Borsa İstanbul, teorik fiyatın fiyat adımına yuvarlanmadığını da belirtti.

Dün altının ons fiyatındaki düşüşe paralel değer kaybeden gram altın, günü önceki kapanışın yüzde 0,3 altında 6 bin 268 liradan tamamladı.

Güne satıcılı başlayan gram altın, saat 09.25 itibarıyla önceki kapanışa göre yüzde 1 azalışla 6 bin 210 lira seviyesinden işlem görüyor. Aynı dakikalar itibarıyla çeyrek altın 10 bin 210 liradan, Cumhuriyet altını da 40 bin 700 liradan satılıyor.

Altının onsu da yeni işlem gününde yüzde 1 azalışla 4 bin 125 dolardan işlem görüyor. Dolar endeksi yüzde 0,1 artışla 100,9 seviyesinde bulunurken, doların gelişmiş para birimleri karşısında güçlü kalmayı sürdürmesi altın fiyatları üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor.

Jeopolitik tarafta ise Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin hedef alınması sonucu Orta Doğu'da uzlaşı ikliminin bozulabileceği endişeler varlık fiyatlamaları üzerinde etkili oluyor. ABD ile İran arasında 18 Haziran'da imzalanan mutabakat zaptıyla bölgede esen barış rüzgarları, Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilerin hedef alınmasıyla terse döndü.

Merkezi ABD'de bulunan Axios haber sitesi, İran'ın boğazdan geçen ticari gemilere en az iki füze fırlattığını öne sürerek, ABD tarafından misilleme yapılmasının muhtemel olduğunu bildirdi.

Söz konusu haber akışının ardından Orta Doğu'da artan jeopolitik risklerin enerji fiyatları üzerinden enflasyonist baskıları artırarak merkez bankalarını daha sıkı para politikalarına yöneltebileceği beklentisi, altını baskıladı.

Analistler, bugün başlayacak NATO Zirvesi'nden gelecek haber akışının piyasaların yönü üzerinde belirleyici olabileceğini belirterek, yurt içinde hazine nakit dengesi, yurt dışında ise ABD'de dış ticaret dengesinin takip edileceğini ifade etti.

Piyasalarda bu hafta yurt içinde Ankara'da gerçekleştirilecek NATO Liderler Zirvesi'nden çıkacak mesajlar yakından takip edilecek. Zirvede yapılacak açıklamaların özellikle piyasa fiyatlamaları üzerinde etkili olabileceği değerlendiriliyor.

Analistlere göre, zirve nedeniyle savunma sanayi hisseleri bu hafta pozitif ayrışabilecek sektörler arasında yer alıyor. Teknik görünümde BIST100 endeksi için kısa vadede 14.950 seviyesi hedef olarak öne çıkıyor.

Teknik açıdan TL bazında 14.490 seviyesi pivot olarak izlenirken, 14.565, 14.700 ve 14.775 seviyeleri direnç; 14.350, 14.280 ve 14.215 seviyeleri ise destek konumunda bulunuyor.

Dolar bazında ise endekste 312,3, 315,3 ve 316,9 seviyeleri direnç; 307,7, 306,2 ve 303,2 seviyeleri destek olarak takip ediliyor.

RSI Nasıl Yorumlanır?

• 0 ile 100 arasında yer alan değerde 70 seviyesi üzeri aşırı alım bölgesi 30 seviyesi altı ise aşırı satım bölgesi olarak görülür. Eğer fiyat 70 seviyesini aşmış ve kritik bölge olan 80-100 aralığına doğru ilerlemişse RSI fiyatın çok yükseldiğini ve en kısa zamanda bir düzeltme olacağını yani fiyatın gerileyeceğini söyler. Diğer taraftan fiyat 30 seviyesini aşmış ve 20-0 aralığına doğru ilerlemişse burada sinyal fiyatta trendin değişeceği yönündedir.

MACD Nasıl Yorumlanır?

• Hareketli ortalama çeşitlerinden olan üssel ortalamadır. Kısa vade olarak 12 gün, uzun vade olarak 26 gün kullanılır. 0 bölgesi üzerindeki hareket devam ediyorsa bu yükseliş trendinin süreceği, 0 bölgesi altındaki hareket devam ediyorsa bu düşüş trendinin süreceği anlamına gelir.

Stochastic Nasıl Yorumlanır?

• Stochastic indikatöründe grafik üzerinde 0-100 arası bant aralığı kullanılır ve bu aralıktan 80-100 aralığı aşırı alım, 20-0 aralığı ise aşırı satım bölgesidir.

CCI Nasıl Yorumlanır?

• İndikatör referans değer aralığı olarak +100 ve -100 değerlerini almaktadır. Fiyatların bu iki seviye arasındaki hareketi olağan karşılanmakta, bu değerleri aşarsa alım-satım sinyali verdiği düşünülmektedir. Bu bölgelere yaklaşması trendin sona erdiği ve yön değiştirebileceği anlamındadır.0 çizgisi ise merkez olarak kabul edilir. +100 değerinin üzerine çıkan ortalama çizgisi ile fiyatların aşırı alım bölgesine ulaştığı artık bu seviyelerden alış yapılmaması yani satışların gelebileceği şeklinde yorumlanır. -100 değerinin altında kalan çizgi ise, fiyatların aşırı satış bölgesinde olduğu bu seviyelerden satış yapılmaması, fiyatların tekrar yükseleceği yönünde yorumlanmaktadır.

Küresel piyasalar, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin hedef alınması sonucu Orta Doğu'da uzlaşı ikliminin bozulabileceği endişeleriyle karışık seyrediyor.

Hürmüz Boğazı'nda artan tansiyon piyasaların yönü üzerinde etkili oluyor. ABD ile İran arasında 18 Haziran'da imzalanan mutabakat zaptıyla bölgede esen barış rüzgarları, Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilerin hedef alınmasıyla terse döndü.

Merkezi ABD'de bulunan Axios haber sitesi, İran'ın boğazdan geçen ticari gemilere en az iki füze fırlattığını öne sürerek, ABD tarafından misilleme yapılmasının muhtemel olduğunu bildirdi.

Söz konusu gelişmeler Orta Doğu'daki barış görüşmelerinin kırılganlığını ön plana taşıdı. Saldırı haberlerinin ardından petrol fiyatlarında yukarı yönlü hareket gözlendi. Brent petrolün varili yüzde 0,7 artışla 72,6 dolara çıksa da savaş öncesi seviyelerde kalmayı sürdürdü.

Petrol fiyatlarındaki artış enflasyon risklerini tetiklerken, para piyasalarındaki fiyatlamalarda merkez bankalarının faiz patikalarına yönelik belirgin bir değişim gözlenmedi. Piyasalarda Fed'in yıl sonuna kadar bir kez faiz artışı yapabileceği ihtimalleri gücünü koruyor.

Analistler, ABD Merkez Bankasının (Fed) yarın yayımlayacağı toplantı tutanaklarında, yatırımcıların bankanın gelecek dönemde atacağı adımlara ilişkin daha fazla ipucu bulabileceğini kaydetti.

Bu gelişmelerin yanı sıra Fed yetkililerinin açıklamaları da yakından takip ediliyor. Fed Yönetim Kurulu Üyesi Christopher Waller, enflasyon ve istihdam risklerinin bir yıl öncesine göre tersine döndüğünü belirtti.

Waller, "ABD'de iş gücü piyasası istikrar kazanıyor gibi görünüyor. Enflasyon ise hızla yükselişe geçti. Bu durum da politika konusundaki yaklaşımınızı gözden geçirmenizi gerektiriyor." ifadelerini kullandı.

Geçen hafta beklentilerin altında kalan tarım dışı istihdam verileri, Fed'in yakın zamanda faiz artırmak zorunda kalmayabileceği beklentisini güçlendirmişti. Öte yandan teknoloji ve yarı iletken sektörüne ilişkin gelişmeler de yatırımcıların odağında kalmayı sürdürüyor.

Artan çip maliyetlerinin ürün fiyatlarına yansıyarak son kullanıcıya ulaşmasının tüketici talebini olumsuz etkileyebileceğine yönelik endişeler sürse de sektörün önde gelen şirketleri arasında imzalanan yeni anlaşmalar, yarı iletken sektörüne ilişkin büyüme beklentilerini desteklemeyi sürdürüyor.

Bu doğrultuda Apple ile özel çiplerin geliştirilmesi ve tedariki amacıyla kurduğu ortaklığı 2031'e kadar genişletme konusunda anlaştığını duyuran çip şirketi Broadcom'un hisseleri yüzde 4'e yakın değer kazandı.

Makroekonomik veri tarafında ise ABD'de Tedarik Yönetim Enstitüsü (ISM) hizmet sektörü Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI), haziranda 54 değerine gerileyerek beklentilerin altında gerçekleşti.

S&P Global'in hizmet sektörü PMI verisi ise haziranda bir önceki aya kıyasla 0,5 puan artışla 51,2'ye çıktı. İmalat ve hizmet sektörlerini kapsayan bileşik PMI da haziranda aylık bazda 0,4 puan artarak 51,9'a yükseldi.

- Altının onsu 3 günlük artış serisini sonlandırdı

Bu gelişmelerle ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yatay seyirle 4,48'de, dolar endeksi de sınırlı düşüşle 100,8 seviyesinde bulunuyor.

Orta Doğu'da artan jeopolitik risklerin enerji fiyatları üzerinden enflasyonist baskıları artırarak merkez bankalarını daha sıkı para politikalarına yöneltebileceği beklentisi, altının ons fiyatı üzerinde baskı oluşturuyor. Ons altın dün yüzde 0,2 düşüşle 4 bin 165 dolara inerek son 3 işlem günündeki yükselişini sona erdirdi. Altının onsu yeni işlem gününde de yüzde 1 azalışla 4 bin 123 dolardan işlem görüyor.

Söz konusu gelişmelerle S&P 500 endeksi yüzde 0,72 , Nasdaq endeksi yüzde 1,12 ve Dow Jones endeksi yüzde 0,29 yükseldi. Dow Jones endeksi kapanış rekorunu tazeledi. ABD'de endeks vadeli kontratlar güne negatif başladı.

- Avrupa borsaları karışık seyretti

Avrupa borsaları bölgede açıklanan makroekonomik verilerden alınan sinyallerle karışık bir seyir izlerken, vadeli işlem piyasalarında endeks vadeli konratlar da bu seyri korudu.

Dün açıklanan verilere göre, Avro Bölgesi'nde yatırımcı güveni temmuzda yükseldi. Avro Bölgesi'nde Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE), mayısta aylık bazda yüzde 0,2, yıllık bazda yüzde 5,9 arttı.

Analistler, üretici fiyatlarındaki artışın yıllık bazda beklentileri aştığını kaydederek, bu durumun bölgede enflasyon risklerinin bir süre daha devam edebileceği değerlendirmelerini öne çıkardı.

Avro Bölgesi'nde perakende satışlar ise mayısta bir önceki aya kıyasla yüzde 0,2, yıllık bazda yüzde 1,6 yükseldi.

Öte yandan Rusya-Ukrayna Savaşı'na ilişkin gelişmeler de yatırımcıların odağında kalmaya devam ediyor. ABD Başkanı Donald Trump, bugün Türkiye'de başlayacak NATO Zirvesi'nde Ukrayna-Rusya arasında bir anlaşmaya varmak için görüşmelerde bulunacaklarını belirterek, "NATO'ya gideceğiz, konuyu görüşeceğiz ve sanırım bunu başaracağız." dedi.

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de NATO Ankara Zirvesi'nde Ukrayna'nın hava savunması ihtiyacını ele alacaklarını belirtti.

Bu gelişmelerle İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,26 ve Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,33 düşerken, Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 0,15 ve İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,27 yükseldi.

- Asya borsaları negatif seyrediyor

Mevcut gelişmeler ışığında artan petrol fiyatları ve yarı iletken sektörüne ilişkin değerleme endişeleriyle Asya borsalarında satıcılı bir seyir öne çıkıyor.

Yarı iletken sektöründe Samsung Electronics, ikinci çeyrek finansal sonuçlarını açıkladı. Şirket, faaliyet karının 89,4 trilyon wona (yaklaşık 58,5 milyar dolar) yükseldiğini bildirdi.

Buna karşın, büyük ölçekli veri merkezi yatırımlarının yapay zeka altyapısında ulaştığı seviyenin ardından büyüme ivmesinin mevcut değerlemeleri destekleyip destekleyemeyeceğine yönelik endişeler yatırımcı iştahını sınırladı. Söz konusu endişelerin etkisiyle Samsung Electronics hisselerinde sert değer kaybı görüldü.

Öte yandan bölgede bugün açıklanan verilere göre Japonya'da Hanehalkı Harcamaları (Yıllık) mayısta yüzde 0,4 ile beklentilerin altında azalma gösterdi.

Bu durum, ülkede harcamaların tahmin edildiği ölçüde yavaşlamadığına işaret ederken, Japonya Merkez Bankasının (BoJ) sıkı duruşunu sürdüreceğine yönelik beklentileri artırdı.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 2,4, Güney Kore'de Kospi endeksi ise yüzde 8 ve Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 1,6 ve Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 0,7 düştü.

- NATO'nun 36. Liderler Zirvesi başlıyor

Dün alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,05 değer kazancıyla 14.424,54 puana yükseldi.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı ağustos vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,1 yükseldi.

Öte yandan NATO'nun 36. Liderler Zirvesi, bugün Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde başlıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde gerçekleşecek zirve iki gün sürecek. Zirveye ABD Başkanı Donald Trump'ın yanı sıra 31 müttefik ülkenin ve davetli ülkelerin liderleri katılacak.

Dolar/TL dünü 46,8220'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın hemen üzerinde 46,8370'ten işlem görüyor.

Analistler, bugün başlayacak NATO Zirvesi'nden gelecek haber akışının piyasaların yönü üzerinde belirleyici olabileceğini belirtti.

Yurt içinde hazine nakit dengesi, yurt dışında ise Almanya'da sanayi üretimi ve ABD'de dış ticaret dengesinin takip edileceğini ifade eden analistler, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.500 ve 14.600 puanın direnç, 14.400 ve 14.300 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

09.00 Almanya, mayıs ayı Sanayi Üretimi

15.30 ABD, mayıs ayı Ticaret Dengesi

17.30 Türkiye, haziran ayı Nakit Bütçe Dengesi

Yapılan duyuruda, şunlar kaydedildi:

"Rezervasyon ve parkur değişiklikleri ücretsiz olarak yapılacaktır. Bilet iade talepleri herhangi bir kesinti yapılmaksızın ücretsiz olarak gerçekleştirilecektir. Herhangi bir ücret farkı ve ceza alınmaksızın biletin geçerliliği 23 Temmuz 2026 (dahil) tarihine kadar uzatılabilecektir. İlgili uygulamalar ve sağlanan haklar, uçuş için satın alınmış olan ek hizmetler için de geçerli olacaktır. İlgili uygulamalar sadece Türk Hava Yolları tarafından icra edilen uçuşlarda geçerli olacaktır."

Baskın sırasında İsrail ordusuna ait bir iş makinesi, belde toprakları üzerine inşa edilen kaçak çevre yolunun yakınındaki onlarca meyve ağacını, "yola yakın olduğu" gerekçesiyle yerinden söktü.

Batı Şeria'nın Ramallah kentine bağlı Beyt Rima ve Kefr Ayn beldelerine baskın düzenleyen İsrail askerleri, Filistinli gençlere göz yaşartıcı gaz bombası ve plastik mermilerle müdahale etti.

Askeri güçlerin ayrıca Ramallah'ın doğusundaki El-Muğayyir köyüne de baskın düzenleyerek bazı mahallelerde konuşlandığı, ancak herhangi bir gözaltı işleminin yapılmadığı bildirildi.

El-Bire kentinde ise İsrail ordusu Satih Merhaba Mahallesi'ne baskın düzenledi.

Bölgeye yayılan İsrail askerleri, mahallenin doğusunda yer alan ve Filistin toprakları üzerine kurulu "Psagot" Yahudi yerleşim birimine bakan bir binanın çatısına çıkarak burayı kontrol altına aldı.

İsrail ordusunun 8 Ekim 2023'ten bu yana işgal altındaki Batı Şeria'da Filistin topraklarını gasbeden İsraillilerle işbirliği halinde tırmandırdığı gerilim, 1175 Filistinlinin ölümüne, 12 bin 919 kişinin yaralanmasına, yaklaşık 24 bin kişinin tutuklanmasına, 33 bin kişinin ise zorla yerinden edilmesine yol açtı.

Filistin Kurtuluş Örgütüne (FKÖ) bağlı Ayrım (Utanç) Duvarı ve Yahudi Yerleşim Birimleriyle Mücadele Heyeti’nin verilerine göre, İsrail ordusu ile Filistin topraklarını gasbeden İsrailliler, işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te 2026'nın ilk altı ayında 11 bin 74 saldırı düzenledi.

Batı Şeria'nın güneyindeki "Kefar Etzion" Yahudi yerleşim birimi, İsrail'in 1967'de Batı Şeria ve Doğu Kudüs'ü işgal etmesinin hemen ardından kurulduğu için ilk Yahudi yerleşim birimi olarak kabul ediliyor. Sonrasında Batı Şeria'da yüzlerce yasa dışı yerleşim yeri inşa edildi.

İsraillilerin gasbettiği Filistin topraklarını takip eden İsrailli sivil toplum kuruluşu "Peace Now" (Barış Şimdi) hareketinin 2024 yılı verilerine göre, Doğu Kudüs hariç, işgal altındaki Batı Şeria'da yaklaşık 3 milyon Filistinli yaşarken, Filistin topraklarını gasbeden İsrailli nüfusu ise 500 bini aşmış durumda.

İsrail hükümetinin 11 Aralık'ta onay verdiği 19 yerleşim haricinde, gasbedilen Filistin topraklarında 141 yasa dışı yerleşim mevcutken aşırı sağcı Yahudi grupların kurduğu ve İsrail yasalarına göre de kaçak sayılan 224 kaçak yerleşim yeri de bulunuyor.

Buna göre, Batı Şeria'da toplam 365 yasa dışı Yahudi yerleşimi bulunmakta. İsrail hükümetinin söz konusu "kaçak yerleşim" yerlerine sık sık aldığı kararlarla tek taraflı onay verdiği biliniyor.

İsrail'in işgal ettiği topraklarda kurduğu Yahudi yerleşim birimleri ve buraya nüfusunu nakletmesi uluslararası hukuka göre yasa dışı kabul ediliyor.

ABD ordusunun dünyada eşi benzeri olmayan bir güce ulaştığını savunan Trump, "Amerikan ordusu hiç bu kadar güçlü ve nüfuzlu olmamıştı. Başka hiçbir ülke bizim yaptıklarımızı yapamaz, yanımıza bile yaklaşamazlar." ifadelerini kullandı.

Trump, bu yıl askere alım süreçlerinde aylar öncesinden tarihi rekorlar kırıldığını ve askeri personelin moralinin üst seviyede olduğunu, ordunun bu gücünün ABD'nin bağımsızlığının 250. yılı kutlamalarında tam anlamıyla gözler önüne serildiğini belirtti.

Savunma Bakanlığı (Pentagon) için "Hiç bu kadar 'formunda' olmamıştı. Bunu bu şekilde korumalıyız." değerlendirmesini yapan Trump, askeri üstünlüğün sürdürülebilmesi için Kongre'nin tatil dönüşü ilk iş olarak savunma harcamalarını yasalaştırması gerektiğini kaydetti.

Temsilciler Meclisi ve Senato liderliklerine seslenen Trump, şöyle devam etti:

"Kongre toplandığında, savunma için 350 milyar dolar içeren bütçe düzenlemesini ve 'Amerika'yı Koru Yasası'nı yasalaştırmalıyız. Bütçe Komisyonunun Kongre açılır açılmaz bu 350 milyar doları hızla onaylamasını ve liderliğin bunu bir numaralı öncelik haline getirmesini istiyorum. Herkesin talep ettiği 'Amerika'yı Koru Yasası' ile büyük Savaş Bakanlığımızın tam olarak fonlanması bir arada hızla geçirilebilir. Bu, ABD'nin gelecek nesiller boyunca özgür kalmasını güvence altına alacaktır."

Görgün, "Forum ve resepsiyon, müttefik ülkelerin karar alıcılarını, uluslararası heyetleri ve savunma sanayii temsilcilerini ortak bir çatı altında bir araya getirerek geleceğin güvenlik mimarisinin şekillendiği zemini teşkil edecek." dedi.

Resepsiyonda gerçekleştirilecek uçuş gösterisiyle de yerli ve milli savunma sanayii kabiliyetlerinin sahada sergileneceğini ifade etti.

Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda gerçekleştirilecek bu iki etkinliğin, Türkiye’nin uluslararası güvenlik ve savunma sanayii alanlarında güvenilir ve söz sahibi bir ülke olduğunu yeniden teyit edeceğini vurguladı.

Bakan Fidan, Dışişleri Bakanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi (SAM) ve Chatham House tarafından Ankara'da düzenlenen "Ankara Zirvesi Sonrası Avrupa Güvenliği: Avrupa genelinde NATO müttefikleri arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesi" başlıklı etkinliğe katılarak konuşma yaptı.

MSCI Inc., pazartesi akşamı yaptığı açıklamada, yatırım yapılabilirliğe ilişkin endişelerin tespit edildiği durumlarda Türk hisselerini her bir şirket bazında değerlendirmeye devam edeceğini bildirdi.

Endeks sağlayıcısı, bireysel hisselerde serbest dolaşımdaki pay oranını gözden geçirebileceğini ve belirli fonların elindeki paylar da dahil olmak üzere bazı hissedarları serbest dolaşımdaki pay kapsamından çıkararak “fiili dolaşım dışı” olarak yeniden sınıflandırabileceğini belirtti.

MSCI, bu tür değerlendirmelerin uygulanmasından önce müşterilerine önceden bildirim yapılacağını da kaydetti.

MSCI’nin Haziran 2026 Piyasa Sınıflandırması İncelemesi’nde Türkiye piyasasına ilişkin yaptığı değerlendirmede, uluslararası kurumsal yatırımcıların bazı küçük ölçekli ve halka açık şirketlerle yakından bağlantılı fonların sahip olduğu hisselerde olası koordineli işlem davranışlarına ilişkin örnekleri MSCI’ye ilettiği belirtilmişti. Bu durumun serbest dolaşımdaki pay tahminlerini yapay şekilde yükseltebileceği ifade edilmişti.

MSCI, Türkiye piyasasında Kasım 2026 MSCI Endeks İncelemesi’ne kadar yeterli, somut ve güvenilir ilerleme görülmemesi halinde, MSCI Türkiye endeksi ve ilgili hisseler için yeni bir danışma süreci başlatabileceğini daha önce açıklamıştı.

Endeks sağlayıcısı ayrıca Sermaye Piyasası Kurulu’nun halka açık şirketler için getirdiği fiili dolaşımdaki pay oranı kararına da atıfta bulunarak, piyasa katılımcılarının söz konusu düzeltilmiş hesaplamaların pratikteki etkisini görmek istediğini bildirdi.

MSCI’nin piyasa sınıflandırma çerçevesinde, ülkelerin endekslerdeki konumu ve şirketlerin endekslere dahil edilmesi; ekonomik gelişmişlik, büyüklük-likidite kriterleri ve piyasa erişilebilirliği gibi başlıklar üzerinden değerlendiriliyor. MSCI, yıllık piyasa sınıflandırma incelemelerinde uluslararası yatırımcıların piyasalara erişim ve işlem deneyimlerini de dikkate alıyor.

SARAE – Şirket paylarının halka arzı kapsamında talepler 8 – 9 – 10 Temmuz’da toplanacak.

AGESA – Ocak – Haziran döneminde prim üretimi %48 artışla 15,7 milyar TL’ye yükseldi.

AKBNK – 184 gün vadeli 7,4 milyar TL tutarında bono ihraç edildi.

ARDYZ – Şirketin, 554.400 dolar tutarında iş aldığı açıklandı.

AHGAZ & ENERY – Dünya Katılım Bankası’nın halka arzı kapsamında KSS’ye geçiş için SPK’ya başvuru yapılmasına karar verildiği açıklandı.

ANELE – Finans kuruluşlarından kullanılan kredilerin yeniden yapılanma sözleşmesinin 30 Eylül’e uzatıldığı açıklandı.

CASA – Borsa tarafından şirketin faaliyet ve finansal durumu dikkate alınarak uyarıldığı açıklandı.

CIMSA – Şirketin, Eskişehir fabrikasındaki Atık Isıdan Elektrik Üretimi Tesisi yatırımının tamamlanarak devreye alındığı, Eskişehir fabrikası yıllık enerji tüketiminin %25’inin karşılanacağı açıklandı.

DESA – Beyoğlu mağazasının kapatıldığı açıklandı.

DCTTR – Şirket bağlı ortaklığı YAKA’nın ilk kez buğday ticaretini gerçekleştirdiği açıklandı.

DIRIT – Borsa tarafından şirketin faaliyet ve finansal durumu dikkate alınarak uyarıldığı açıklandı.

GOLDA – Şirket payları 8 Temmuz'da Borsa'da işlem görmeye başlayacak.

ISVEA – Şirket payları 10 Temmuz'da Borsa'da işlem görmeye başlayacak.

ISVEA – Şirket paylarının halka arzı kapsamında yurt içi bireysel yatırımcılardan planlanan tahsisatın toplam 2,33 katı talep geldiği açıklandı.

EKGYO – 120 gün vadeli 3,1 milyar TL tutarında kira sertifikası ihraç edildi.

EKIM – Şirket payları 9 Temmuz'da Borsa'da işlem görmeye başlayacak.

EKIM – Şirket paylarının halka arzı kapsamında halka arzda planlanan tahsisatın toplam 1,59 katı talep toplandığı açıklandı.

EMPAE – Dubai’de Empa Electronics Mena unvanlı şirketin kuruluş işlemlerinin tamamlandığı açıklandı.

EUHOL – Ege Sigorta tarafından açılan şirket genel kurulundaki bazı maddelerin iptali davasının bir sonraki duruşma tarihinin 16 Eylül olduğu açıklandı.

FRIGO – Şirketin, Summer Fancy Food Show fuarına katılım sağladığı açıklandı.

GLCVY – 15 milyar TL’ye kadar borçlanma aracı ihracı kapsamında SPK’ya başvuru yapıldığı açıklandı.

GUNDG – Ayrılma hakkı kullanım fiyatının 308,123 TL olarak belirlendiği açıklandı.

HALKB – Moody's tarafından bankanın Temel Kredi Notunun Caa1’den B3’e yukarı yönlü revize edildiği açıklandı.

KLNMA – Bankanın bağlı ortaklığı Kalkınma Girişim Sermayesi Portföy’ün sermaye artırımına katılım sağlanacağı açıklandı.

KGYO – Şirketin, QNBTR nezdindeki mevcut ve gelecekte kullanacağı krediler ile türev işlemlerden doğabilecek tüm yükümlülüklerine teminat sağlamak amacıyla, İstanbul Eyüpsultan Göktürk'te bulunan kendisine ait 8 bağımsız bölüm üzerinde banka lehine birinci dereceden 500,9 milyon TL tutarında ipotek tesis edilmesine karar verildiği açıklandı.

KOCMT – VBTS kapsamında şirket paylarına 6 Ağustos’a kadar kredili işlem yasağı getirildi.

KAREL – Ali Sinan Tunaoğlu tarafından 8.000.000 adet payın Borsa’da işlem görebilmesi için MKK’ya kaydileştirme başvurusu yapıldı.

MEDTR – Şirketin, Erciyes Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi tarafından gerçekleştirilen ihaleye katılım sağladığı açıklandı.

ORZAX – Şirket payları 7 Temmuz’da Borsa’da işlem görmeye başlayacak.

QNBTR – 214 gün vadeli 2,9 milyar TL tutarında bono ihraç edildi.

PEKGY – Pardus Portföy tarafından 100.000.000 adet pay alınırken, şirket sermayesindeki payı %10,91’e yükseldi.

RGYAS – Şirketin, %100 bağlı ortaklığı Cevizli Gayrimenkul’ü bir bütün halinde devralınarak kolaylaştırılmış usulde birleşmesi kapsamında SPK’ya başvuru yapıldığı açıklandı.

TRILC – DMO tarafından gerçekleştirilen ihalenin 236,5 milyon TL bedelle şirket uhdesinde kaldığı açıklandı.

TRMET – Şirketin %99,04 bağlı ortaklığı olan TR Anadolu İnşaat’ın tamamı Türkiye Varlık Fonu'na ait üç şirketi (İpek Online Bilişim, Rek – Tur Reklam Pazarlama ve Koza Prodüksiyon) her birini 1 TL’ye devraldığı açıklandı.

YEOTK – Şirketin, Lindja Solar LLC ile Kosova'da güneş enerjisi santralinin tam anahtar teslimi için sözleşme imzaladığı açıklandı.

YKBNK – Yurt dışında 371 gün vadeli 10 milyon dolar tutarında borçlanma aracı ihraç edildi.

YUNSA – Şirketin, 6,5 milyon euro tutarında İplik Hazırlama Hattı, Ring/Lycra/Gezer Temizleyici Grubu, Dokuma Tezgahları ve Ramöz yatırımı yapma kararı aldığı açıklandı.

SERMAYE ARTIRIMLARI

BYDNR – Şirket sermayesinin 84 milyon TL’den %615 oranında bedelsiz olarak 516,6 milyon TL artışla 600,6 milyon TL’ye yükseltilmesi kapsamında SPK’ya başvuru yapıldı.

DURKN – Şirket sermayesinin 132,5 milyon TL’den %666,0 oranında bedelsiz olarak 882,5 milyon TL artışla 1,0 milyar TL’ye yükseltilmesi kapsamında SPK’ya başvuru yapıldı.

NAKİT TEMETTÜ ÖDEYECEK ŞİRKETLER

BUGÜN GENEL KURULU OLAN ŞİRKETLER

KONTR - Kontrolmatik Teknoloji Enerji Ve Mühendislik A.Ş. (Genel Kurul Saati: 11:00 - Olağan)

ATSYH – Süleyman Yıldırım tarafından 93,55 – 101,00 TL fiyat aralığından 10.000 adet pay alınırken, şirket sermayesindeki payı %0,03’e yükseldi.

AHGAZ – Şirket paylarının geri alınması kapsamında 171.399 adet pay 34,40 – 35,06 TL fiyat aralığından geri alındı.

BORLS – Halil İbrahim Ege tarafından 50.450.000 adet pay satılırken, şirket sermayesindeki payı %9,96’ya geriledi.

BIMAS – Şirket paylarının geri alınması kapsamında 159.066 adet pay 367,48 TL fiyattan geri alındı.

ESCOM – Hasan Yalçın tarafından 5,90 – 6,11 TL fiyat aralığından 8.748.738 adet pay satılırken, şirket sermayesindeki payı %6,94’e geriledi.

FZLGY – Fuzul Holding tarafından 13,55 – 13,78 TL fiyat aralığından 372.300 adet pay satılırken, şirket sermayesindeki payı %67,66’ya geriledi.

GEREL – Erkan İzgi tarafından 37,82 – 38,06 TL fiyat aralığından 300.000 adet pay alınırken, şirket sermayesindeki payı %15,72’ye yükseldi.

KLMSN – Metalfrio Solutions Soğutma tarafından 36,42 TL fiyattan 678.386 adet pay satılırken, şirket sermayesindeki payı %67,42’ye geriledi.

MEPET & METRO – METRO tarafından 8,80 – 9,20 TL fiyat aralığından 2.000.000 adet MEPET payı satılırken, METRO’nun MEPET’teki payı sıfırlandı.

NTHOL – Şirket paylarının geri alınması kapsamında 100.045 adet pay 45,68 – 45,76 TL fiyat aralığından geri alındı.

TRENJ & TRALT – TRALT tarafından 93,15 – 95,10 TL fiyat aralığından 214.000 adet TRENJ payı alınırken, TRALT’ın TRENJ’deki payı %4,17’ye yükseldi.

TRMET & TRALT – TRALT tarafından 119,00 – 120,70 TL fiyat aralığından 252.100 adet TRMET payı alınırken, TRALT’ın TRMET’teki payı %3,64’e yükseldi.

VANGD & METRO – METRO tarafından 88,80 – 93,00 TL fiyat aralığından 100.000 adet VANGD payı satılırken, METRO’nun VANGD’deki payı %2,70’e geriledi.

Chester Projesi

Chester Projesi, 1920'li yılların başında Amerikan sermaye çevreleri adına hareket eden William Colby Chester ve ekibi tarafından gündeme getirilen ekonomik bir girişimdi.

Proje, Anadolu'da geniş bir demiryolu ağının inşa edilmesi karşılığında, demiryollarının geçtiği bölgelerde bulunan doğal kaynakların, özellikle maden ve petrol yataklarının işletme imtiyazlarının Amerikan şirketlerine verilmesini öngörüyordu. Böylece hem ulaşım altyapısının geliştirilmesi hem de doğal kaynakların yabancı sermaye tarafından işletilmesi hedeflenmişti.

Ancak savaş sonrası dönemin siyasi ve ekonomik belirsizlikleri nedeniyle Türkiye, yabancı sermayeyi tamamen reddetmeyen fakat geniş kapsamlı imtiyazlar konusunda oldukça temkinli davranan bir politika izledi. Bu nedenle Chester Projesi belirli bir süre gündemde kalmasına rağmen uygulama aşamasına geçirilemedi.

Chester Projesi, Lozan görüşmeleri sırasında gündeme gelmiş olsa da antlaşmanın bir maddesi ya da pazarlık konusu değildir. Türkiye'nin ekonomik kalkınma arayışları ile Amerikan sermayesinin çıkarlarının kesiştiği aynı tarihsel dönemde şekillenen bağımsız bir ekonomik girişimdir.

Projenin gerçekleşememesinde Amerikan yatırım çevrelerinin gerekli finansmanı sağlayamaması, projenin ekonomik açıdan yeterince sürdürülebilir görülmemesi ve dönemin siyasi belirsizlikleri önemli rol oynamıştır. Ayrıca Türkiye'nin ilerleyen yıllarda ekonomik bağımsızlık ilkesini daha belirgin biçimde benimsemesi, geniş imtiyazlara dayanan bu tür girişimlere karşı daha ihtiyatlı bir yaklaşım geliştirilmesine yol açmıştır.

Kreuger & Toll İmtiyazı

Türkiye Cumhuriyeti, 1923 yılında Osmanlı Devleti'nden önemli miktarda dış borç devraldı. Bu borçların yeniden yapılandırılması süreci, 1928 Paris Anlaşması ile uluslararası bir çerçeveye oturtuldu. Anlaşma kapsamında Türkiye'ye düşen borç payı yeniden düzenlenerek taksitlendirildi. Osmanlı borçlarının Lozan Antlaşması çerçevesinde Türkiye tarafından üstlenilmesi ve daha sonra yapılandırılması, Cumhuriyet'in devraldığı ilk dış borç yükümlülüğü olarak kabul edilmektedir.

Osmanlı'dan devralınan borçlar ayrı değerlendirildiğinde, 1930 yılında ABD'li yatırım şirketi Kreuger & Toll'dan alınan 10 milyon dolarlık kredi, genellikle Cumhuriyet döneminde devlet adına alınan ilk uzun vadeli dış kredi olarak kabul edilir.

Bu kredi, kibrit fabrikalarının kurulmasında kullanılacak makine ve teçhizatın satın alınması amacıyla sağlanmıştır. Kredi karşılığında ise şirkete Türkiye'de 25 yıl süreyle kibrit üretim ve satış tekeli verilmiştir.

Her ne kadar Chester Projesi hiçbir zaman uygulanmamış olsa da, bu proje ile Kreuger & Toll şirketine yatırım karşılığında tanınan 25 yıllık kibrit tekeli arasında önemli benzerlikler bulunmaktadır. Her iki girişimde de yabancı sermayenin yatırım yapması karşılığında belirli ekonomik imtiyazlar verilmesi öngörülmüştür.

Böyle bir ortamda Türkiye, ekonomik bağımsızlık hedefinden vazgeçmeden yabancı sermayeden nasıl yararlanabileceğinin arayışı içindeydi.

Dönemin koşullarını unutmamak gerekir

Cumhuriyet, yıkılmış bir imparatorluğun ardından kuruldu. Geride güçlü bir sanayi altyapısı, yeterli üretim kapasitesi ya da önemli mali kaynaklar kalmamıştı. Üstelik Osmanlı Devleti'nin dış borçlarının önemli bir kısmı da yeni kurulan devlete devredilmişti.

Lozan Antlaşması'nın ticaret hükümleri uyarınca Türkiye, yaklaşık beş yıl boyunca Osmanlı döneminden devralınan gümrük tarifelerini uygulamaya devam etti. Bu geçiş düzenlemesi, Türkiye'nin kapitülasyonların kaldırılmasını sağlarken gümrük politikasını kısa süre daha eski tarifeler çerçevesinde yürütmesini gerektiriyordu. Bu nedenle 1929 yılına kadar gümrük vergilerini serbestçe artırma imkânına sahip değildi. Tam da bu kısıtlamaların sona erdiği dönemde 1929 Dünya Ekonomik Buhranı patlak verdi.

İç kaynaklar son derece sınırlıydı, dış finansman bulmak ise oldukça güçleşmişti. Bir yandan kalkınma yatırımları yapılmaya çalışılıyor, diğer yandan Osmanlı'dan devralınan borçlar ödeniyordu.

Bu koşullar altında, 25 yıllık kibrit tekelinin yabancı bir şirkete verilmesi, ekonomik bağımsızlık ilkesinden vazgeçilmesi olarak değil, daha çok dönemin mali zorunluluklarının bir sonucu olarak değerlendirilebilir.

Bununla birlikte, aynı yaklaşımın günümüz koşullarında geçerli olduğunu söylemek güçtür. Erken Cumhuriyet dönemindeki olağanüstü ekonomik yetersizlikler ile günümüz Türkiye'sinin mali kapasitesi ve kurumsal yapısı aynı değildir. Günümüzde devlet, büyük altyapı ve sanayi yatırımlarını gerektiğinde dış borçlanma yoluyla finanse edebilecek mali kapasiteye ve kurumsal imkânlara sahiptir. Bu nedenle, geniş ve uzun süreli imtiyazların yatırım finansmanının temel yöntemi olarak tercih edilmesi, geçmişin zorunluluklarıyla açıklanabilecek bir uygulama olmaktan çıkmıştır.

Her ne kadar Chester Projesi hiçbir zaman uygulanmamış olsa da, Cumhuriyet'in erken dönemindeki ekonomik tercihleri anlamak açısından önemli bir örnek olmayı sürdürmektedir. Kreuger & Toll anlaşması ise genç Cumhuriyet'in ekonomik bağımsızlık ideali ile finansman ihtiyacı arasında kurmaya çalıştığı hassas dengeyi gösteriyor. Tarihî olayları değerlendirirken yalnızca alınan kararları değil, o kararların hangi ekonomik ve siyasi koşullar altında verildiğini de göz önünde bulundurmak gerekir. Ancak bu sayede geçmişi bugünün ölçütleriyle yargılamak yerine, olayları kendi tarihsel bağlamı içinde daha sağlıklı değerlendirmek mümkün olur.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Garip mi garip para politikasının uygulanmaya konulmasından bu yana geçen süre neredeyse beş yıl oldu. Hâlâ dünyanın yedinci en yüksek enflasyonuna sahibiz. Hâlâ kredi faizleri çok yüksek. Hâlâ başımız sıkışınca –meali dövize talep artınca- faiz yükseltip döviz satıyoruz.

Yine bir grafiğe başvuruyorum. Son beş yılda başımıza açtığımız büyük ekonomik dertleri oldukça iyi özetliyor. Basit bir grafik oysa; topu topu iki değişkenin hareketini gösteriyor. Grafikte, şirketlere açılan lira cinsinden kredilerin faizi ile tüketici enflasyonunun Ocak 2013’ten bu yana aylık serencamı yer alıyor. Son gözlemler Haziran 2026 için.

Eksik olan program normale dönüleceği güvencesini vermiyor

Garip mi garip para politikası Eylül 2021’de başladı, Mayıs 2023’te sona erdi. Bu uygulamanın yol açtığı büyük sorunlar yumağı ondan sonra da ekonomimizi derinden etkiledi. Garip mi garip para politikasının uygulanmaya konulmasından bu yana geçen süre neredeyse beş yıl oldu. Hâlâ dünyanın yedinci en yüksek enflasyonuna sahibiz. Hâlâ kredi faizleri çok yüksek. Hâlâ başımız sıkışınca –meali dövize talep artınca- faiz yükseltip döviz satıyoruz. Çünkü, birincisi, eksik program başımızın sıkışmasına yol açan şok ortadan kalkınca normale dönüleceği güvencesini vermiyor. İkincisi, zaten şokların önemli bir kısmı uygulanan programın temel eksikliklerinden –başta yargı sisteminin sil baştan çağdaş bir şekle dönüştürülecek adımları içermemesinden – kaynaklanıyor.

Tekrar grafiğe dönüyorum. Dikey çizgi Eylül 2021’i gösteriyor. Gerçi, bu dikey çizgi grafikte olmasa da Eylül 2021'in hangi noktaya denk geldiği enflasyonun gidişatından rahatlıkla anlaşılabilirdi. O aydan itibaren enflasyon keskin bir biçimde gökyüzüne yöneliyor çünkü. Sonrasında kredi faizindeki gidişata bakın lütfen: Önce kredi faizi çok az artıyor, enflasyon kredi faizini tam anlamıyla ‘eziyor’. 2022’nin ortalarından itibaren ise yaklaşan seçimlerin etkisi kendisini gösteriyor. Kredi faizleri belirgin biçimde düşüyor. Gerçi enflasyon da düşüyor gibi ama o konunun tartışmalı olduğu biliniyor. Kaldı ki kredi faizleri enflasyonun çok ama çok altında kalmaya devam ediyor.

Kredi faizleri, enflasyonun çok üzerinde seyrediyor

Haziran 2023’te bu gariplikleri ortadan kaldırmayı amaçlayan (eksik) ekonomi programı yürürlüğe girdi. Ama politika faizinin enflasyona uygun bir düzeye çıkarılması oldukça gecikmeli biçimde gerçekleşti. Süreç yaklaşık Nisan 2024’e kadar sürdü. Bu tarihten sonra Eylül 2021-Mayıs 2023 arasındaki enflasyon-kredi faizi ilişkisi tersine döndü. Bu sefer kredi faizleri enflasyonun çok üzerinde seyrediyor. Üstelik bu fark son aylarda daha da artmış durumda. Şöyle de belirtilebilir. Bir uçtan öbür uca savrulmuş vaziyetteyiz. Farklı bir ifadeyle, ‘rasyonele dönüş’ kod adlı ekonomi programının uygulanmaya başlanmasından bu yana geçen üç yılın sonunda ne enflasyondan arınmış (reel) kredi faizi ne de enflasyon makul bir düzeye gelmiş vaziyette.

Üniversitelerin iktisat programlarının üçüncü ve dördüncü sınıflardaki değişik derslerinde ele alınması gereken bir süreç bu. Çoğu ülkede böyle bir deneyim yok; özellikle yakın zamanda yok. Olaya iyimser tarafından bakınca, hiç olmazsa bizim öğrencilerin bir avantajı ortaya çıkıyor. Para politikasının garip mi garip bir hal almasının sonucunun ne olacağına ilişkin çoğu ülkede gözlenmeyen paha biçilmez bir deney sunuyor.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.