Özellikle petrol fiyatlarında yaşanan geri çekilmenin, maliyet baskılarını azaltarak Borsa İstanbul'u destekleyebileceği değerlendiriliyor. Analistler, endekste olası geri çekilmelerde geçen hafta oluşan 14.250 - 14.100 puan aralığındaki fiyat boşluğunun (gap) yakından izlenmesi gerektiğini belirtiyor.

Yukarı yönlü hareketlerde ise 14.900 seviyesi kısa vadeli hedef olarak öne çıkıyor.

Teknik görünümde TL bazında 14.755 seviyesi pivot nokta olarak takip edilirken, 14.855, 14.975 ve 15.070 seviyeleri direnç; 14.635, 14.535 ve 14.415 seviyeleri ise destek konumunda bulunuyor.

Dolar bazında değerlendirildiğinde ise 321,2, 323,8 ve 325,9 seviyeleri direnç; 316,5, 314,4 ve 311,8 seviyeleri destek olarak izleniyor.

RSI Nasıl Yorumlanır?

• 0 ile 100 arasında yer alan değerde 70 seviyesi üzeri aşırı alım bölgesi 30 seviyesi altı ise aşırı satım bölgesi olarak görülür. Eğer fiyat 70 seviyesini aşmış ve kritik bölge olan 80-100 aralığına doğru ilerlemişse RSI fiyatın çok yükseldiğini ve en kısa zamanda bir düzeltme olacağını yani fiyatın gerileyeceğini söyler. Diğer taraftan fiyat 30 seviyesini aşmış ve 20-0 aralığına doğru ilerlemişse burada sinyal fiyatta trendin değişeceği yönündedir.

MACD Nasıl Yorumlanır?

• Hareketli ortalama çeşitlerinden olan üssel ortalamadır. Kısa vade olarak 12 gün, uzun vade olarak 26 gün kullanılır. 0 bölgesi üzerindeki hareket devam ediyorsa bu yükseliş trendinin süreceği, 0 bölgesi altındaki hareket devam ediyorsa bu düşüş trendinin süreceği anlamına gelir.

Stochastic Nasıl Yorumlanır?

• Stochastic indikatöründe grafik üzerinde 0-100 arası bant aralığı kullanılır ve bu aralıktan 80-100 aralığı aşırı alım, 20-0 aralığı ise aşırı satım bölgesidir.

CCI Nasıl Yorumlanır?

• İndikatör referans değer aralığı olarak +100 ve -100 değerlerini almaktadır. Fiyatların bu iki seviye arasındaki hareketi olağan karşılanmakta, bu değerleri aşarsa alım-satım sinyali verdiği düşünülmektedir. Bu bölgelere yaklaşması trendin sona erdiği ve yön değiştirebileceği anlamındadır.0 çizgisi ise merkez olarak kabul edilir. +100 değerinin üzerine çıkan ortalama çizgisi ile fiyatların aşırı alım bölgesine ulaştığı artık bu seviyelerden alış yapılmaması yani satışların gelebileceği şeklinde yorumlanır. -100 değerinin altında kalan çizgi ise, fiyatların aşırı satış bölgesinde olduğu bu seviyelerden satış yapılmaması, fiyatların tekrar yükseleceği yönünde yorumlanmaktadır.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat güne yüzde 0,48 yükselişle 17.221,00 puandan başladı.

Cuma satış ağırlıklı seyreden haziran vadeli endeks kontratı, normal seansı yüzde 0,49 azalışla 17.139,00 puandan tamamladı. Endeks kontratı akşam seansında ise kazançlarının bir kısmını telafi ederek 17.151,00 puandan işlem gördü.

Haziran vadeli endeks kontratı, bugün açılış seansında önceki normal seans kapanışına göre yüzde 0,48 artışla 17.221,00 puandan işlem görüyor.

Küresel piyasalar, ABD ile İran arasındaki görüşmelerde kaydedilen ilerlemenin risk algısını azaltmasının ardından ABD'de kritik makroekonomik verilerin açıklanayacağı haftaya karışık bir seyirle başladı.

Analistler, bugün yurt içinde sektörel enflasyon beklentileri başta olmak üzere yoğun veri gündeminin, yurt dışında ise Avro Bölgesinde tüketici güven endeksi verisinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan endeks kontratında 17.300 ve 17.400 puanın direnç, 17.100 ve 17.000 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Küresel piyasalar, ABD ile İran arasındaki görüşmelerde kaydedilen ilerlemenin risk algısını azaltmasının ardından ABD'de kritik makroekonomik verilerin açıklanayacağı haftaya karışık bir seyirle başladı.

Orta Doğu'da jeopolitik tansiyonu kalıcı olarak düşürecek nihai bir anlaşmaya ulaşılması amacıyla ABD ve İran heyetleri arasındaki diplomatik temaslar arabulucular eşliğinde sürdürülüyor.

Hafta sonu İsviçre'de yürütülen müzakereler esnasında ABD Başkanı Donald Trump'ın İran heyetine yönelik sert açıklamaları dikkati çekerken, İran Meclis Başkanı ve Müzakere Heyeti Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf, ABD'nin tehditlerini önemsemediklerini belirtti.

Görüşmelerde zaman zaman gerilim artsa da uzlaşı masasında kalınması bölgede barışın tesis edilebileceğine yönelik umutları koruyor.

Bu gelişmelerin yanı sıra küresel enerji arzının kilit noktası konumunda Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği geçen haftaya nazaran azalma gösterdi. Boğazda yavaşlayan tanker trafiğinin petrol fiyatları üzerinde etkileri izlenirken, görüşmelerde ilerleme kaydedilse dahi enerji arzına yönelik endişelerin hemen yatışmayacağı değerlendiriliyor.

Petrol fiyatlarının makroekonomi üzerindeki etkileri belirginleşirken ABD'de bu hafta açıklanacak kişisel tüketim harcamaları (PCE) fiyat endeksi ile büyüme verileri yatırımcıların odağında bulunuyor.

Geçen hafta ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Kevin Warsh'ın şahin mesajları ve Orta Doğu'da kalıcı barış ikliminin sağlanmasının zaman alacağı endişeleriyle para piyasalarındaki fiyatlamalarda, bankanın yıl sonuna kadar bir kez faiz artıracağına kesin gözüyle bakılmaya başlandı.

- ABD'de endeks vadeli kontratlar negatif seyrediyor

Söz konusu gelişmelerin ardından ABD'nin 2, 5 ve 10 yıllık tahvil faizlerinde yükseliş görüldü. Fed'in politikalarına ilişkin en duyarlı göstergelerden biri olan ABD'nin 2 yıllık tahvil faizi geçen hafta perşembe gününe göre yaklaşık 5 baz artışla yüzde 4,22'ye çıktı. ABD 10 yıllık tahvil faizi de 3 baz puanlık artışla yüzde 4,48'e yükseldi.

Fed'in gelecek dönemde sıkı duruşunu koruyacağı beklentileriyle dolar endeksindeki yukarı yönlü seyir yeni haftaya da taşındı. Endeks yüzde 0,1 artışla 100,9 seviyesinde bulunuyor.

Artan enflasyon risklerine bağlı olarak Fed'in şahin sinyallerinin etkisiyle faizlerin bir süre yüksek seviyelerde kalacağı beklentisi, altının ons fiyatı üzerinde baskı oluşturmaya devam ederken ABD-İran görüşmelerinde kaydedilen ilerleme, altın fiyatlarını destekledi. Altının onsu haftaya yüzde 0,6 yükselişle 4 bin 180 dolar seviyesinden başlangıç yaptı.

Söz konusu gelişmelerle ABD'de endeks vadeli kontratlar haftaya negatif başladı.

- Avrupa'da gözler ECB Başkanı Lagarde'ın mesajlarında

Orta Doğu'daki gelişmeler ekseninde Avrupa borsaları cuma gününü İtalya hariç düşüşle kapatırken, yeni haftada endeks vadeli kontratlar negatif seyrediyor.

Bölgede bugün Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde'ın Brüksel’deki Avrupa Parlamentosu Ekonomik ve Parasal İşler Komitesi (ECON) toplantısında yapacağı konuşma yatırımcılar tarafından yakından takip edilecek.

Analistler, Lagarde'ın vereceği mesajlarda ECB'nin gelecek dönemde atacağı adımlara ilişkin sinyaller aranacağını kaydederek, para piyasalarındaki fiyatlamaların bankanın yıl sonuna kadar en az bir faiz artışı daha yapacağı yönünde şekillendiğini belirtti.

Öte yandan bölgede bu hafta açıklanacak imalat sanayi ve hizmet sektörü Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) verilerinin de ekonomik aktivitenin durumuna ilişkin bilgi sağlaması bekleniyor.

Bölgede siyasi gelişmeler de yakından takip edilirken, ABD Başkanı Trump, İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın görevinden istifa edeceğini kaydederek, Starmer'ın göç ve enerji politikalarında başarısız olduğunu savundu.

- Çin'de kredi faiz oranları sabit tutuldu

Orta Doğu'ya ilişkin olumlu gelişmelerle Asya borsalarında Hong Kong hariç pozitif bir görünüm hakim olurken, Çin'de kredi faiz oranları sabit bırakıldı.

Ulusal Bankalar Arası Fon Merkezi, 1 yıllık kredi faiz oranını yüzde 3'te, 5 yıllık kredi faiz oranını ise yüzde 3,5'te sabit tuttu.

Bölge piyasalarında yarı iletken sektöründeki yükselişler dikkati çekerken, Güney Kore'de Kospi endeksinde işlem gören SK Hynix'in hisseleri yüzde 3,9 arttı. Hisselerindeki bu yükselişle şirket SK Hynix'in piyasa değeri 1,3 trilyon dolara çıktı.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 1,9, Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 0,5, Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,8 yükselirken Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 0,7 düştü.

- Yurt içinde sektörel enflasyon beklentileri açıklanacak

Cuma günü satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,63 değer kaybederek 14.734,50 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,07 arttı.

Dolar/TL cuma gününü 46,4350'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 46,4570'ten işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde sektörel enflasyon beklentileri başta olmak üzere yoğun veri gündeminin, yurt dışında ise Avro Bölgesinde tüketici güven endeksi verisinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.600 ve 14.500 puanın destek, 14.800 ve 14.900 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

10.00 Türkiye, haziran ayı tüketici güven endeksi

10.00 Türkiye, mayıs ayı Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi (YD-ÜFE)

10.00 Türkiye, haziran ayı sektörel enflasyon beklentileri

10.00 Türkiye, haziran ayı hanehalkı beklenti anketi

17.00 Avro Bölgesi, haziran ayı Tüketici Güven Endeksi

ABD Başkanı’nın Lübnan’daki savaştan duyduğu rahatsızlığı dile getirdiğini ve Suriye’nin Lübnan ile koordinasyon içinde olumlu bir rol oynayabileceğini belirttiğini aktaran Şara, Suriye’nin yeni dış politika yaklaşımı çerçevesinde Lübnan’daki krizin çözümünde aktif ve yapıcı bir rol üstlenmeye hazır olduğunu söyledi.

Rejimin düşmesiyle bölgede yeni fırsatların ortaya çıktığını anlatan Şara, bazı Lübnanlı tarafların hala geçmişin etkisiyle hareket ettiğini ve eski dönemin zihniyetiyle düşündüğünü kaydetti.

ABD Başkanı Donald Trump ile yaptıkları görüşmelerde Lübnan’daki durumu birkaç kez ele aldıklarını aktaran Şara, mevcut yaklaşımlardan farklı bir vizyon sunduklarını belirtti.

Şara, “Lübnan’daki sorun yalnızca bombardımanlar, yıkım ve göçlerle çözülemez. Trump ile yaptığımız görüşmelerde savaşın durması gerektiğini vurguladık. Sorunun çözümü yalnızca askeri yöntemlerle değil, ekonomik, siyasi ve sosyal adımlarla mümkündür." ifadelerini kullandı.

Şara, ABD Başkanı’nın Suriye’nin Lübnan ile koordinasyon içinde olumlu bir rol oynayabileceğini ifade ettiğini aktardı.

Suriye’nin Lübnan’daki rolünün yeni kutuplaşmalar üretmek değil, çözüm yolları aramak olduğunu vurgulayan Şara, "Suriye'nin geçmişte Lübnan'a yaptığı askeri müdahale anlayışına dönmek istemiyoruz." diye konuştu.

Suriye’nin karşı karşıya olduğu sorunların çözümünde diğer ülkelerden destek almanın doğal olduğunu dile getiren Şara, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, BAE Devlet Başkanı Muhammed bin Zayid, Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani ve Avrupalı liderlerin desteğinden yararlandıklarını söyledi.

Lübnan’ın taktiksel hamleler yerine net bir stratejik vizyona ihtiyaç duyduğunu kaydeden Şara, Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn ve Başbakan Nevvaf Selam’ı doğrudan suçlamak istemediğini, ancak ülkede alışılmışın dışında düşünmeye ihtiyaç bulunduğunu ifade etti.

Suriye’nin Lübnan’da güvenli bir çözüm sürecine katkı sağlayabileceğini belirten Şara, bunun geçmişteki vesayet dönemine dönüş anlamına gelmediğini, aksine Lübnan devletinin ve kurumlarının güçlendirilmesini hedeflediğini vurguladı.

"Hizbullah ile aynı masaya oturmayı kabul eder misiniz? sorusuna da yanıt veren Şara, "Eğer bu adım Lübnan’ın çıkarlarına hizmet edecek ve aynı zamanda Suriye’nin çıkarlarını güvence altına alacaksa, neden olmasın? Bizim Hizbullah ile derin sorunlarımız var. Ancak bu sorunu çözmeye çalışırken Lübnan’ın bedel ödeyerek yok olmasını istemiyoruz. Sorunu çözmek istiyoruz, ancak Lübnan’ın yaşamaya devam etmesini de istiyoruz." ifadelerini kullandı.

Lübnan kamuoyuna da seslenen Şara, "Eğer bir çatışma ya da savaşın içine girmek isteseydik, bunu açıkça söyleyecek kadar cesaretimiz var. Ancak bizim niyetimiz Lübnan’daki kardeşlerimiz için yalnızca iyilik istemektir. Onlar için huzurlu ve mutlu bir yaşamdan başka bir temennimiz yoktur." dedi.

Söz konusu olayda Filistinli 2 kişinin hayatını kaybettiği, bir kişinin yaralandığı aktarılan açıklamada, "Karmei Tzur" yerleşim yerine molotofkokteyli atıldığı için Filistinlilere ateş açıldığı öne sürüldü.

Konuyla ilgili Filistin makamlarından henüz bir açıklama yapılmadı.

İsrail'in Gazze Şeridi'ne saldırı başlattığı Ekim 2023'ten bu yana işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te de Filistinlilere yönelik gözaltı, baskın ve saldırılarda artış yaşanıyor.

İsrail ordusu ile Filistin topraklarını gasbeden İsrailliler, sık sık Batı Şeria'nın çeşitli bölgelerine baskınlar düzenliyor. Bu saldırılar ölüm, yaralanma, gözaltı, mülkü tahrip etme, ekinlere ve hayvanlara zarar vermeyle sonuçlanıyor.

Teknik direktör Vincenzo Montella yönetimindeki antrenman koşu çalışmasıyla başladı. Top kapma ile süren idmanın basına kapalı bölümünde ise ABD karşılaşmasının taktik çalışmasının gerçekleştirildiği belirtildi.

Montella, idman öncesinde Kaptan Hakan Çalhanoğlu ve İrfan Can Kahveci ile bir süre saha kenarında sohbet etti.

Millilerin antrenmanını TFF Başkanı İbrahim Hacıosmanoğlu ve TFF Genel Sekreteri Abdullah Ayaz da izledi.

A Milli Futbol Takımı, 23 Haziran TSİ 05.15'teki antrenmanla hazırlıklarını sürdürecek.

"Binlerce yıl önceki antik İran'dan günümüzün uygar İran'ına kadar, İran'ın ruhu canlı ve sarsılmaz bir şekilde devam ediyor. Los Angeles'a gururlu bir şekilde geldik ve onurlu, haysiyetli bir şekilde yarıştık. Misafirperverliğin için teşekkürler Los Angeles. Her İranlıya bu 180 dakika boyunca ruhunu, kalbini, sesini İran için verdiğinden dolayı teşekkürler. Barış, dostluk ve saygının tüm uluslar arasında hüküm sürmesi dileğiyle." ifadeleri kullanıldı.

Bürgenstock'taki görüşmelerin ilk gününün olumlu ve yapıcı bir atmosferde geçtiği aktarılan açıklamada, teknik müzakerelerin sürdürülmesi için bir mekanizma oluşturulması dahil çeşitli alanlarda ilerleme kaydedildiğine işaret edildi.

Tarafların, imzalanan mutabakat zaptı doğrultusunda arabuluculuk çabalarının siyasi yönlerini denetlemek üzere üst düzey bir komite kurulması konusunda anlaştıklarına dikkat çekilen açıklamada, baş müzakerecilerinin de nükleer konusunun yanı sıra yaptırımlarla ilgili komiteye düzenli raporlar sunacağına işaret edildi.

Tarafların nihai bir anlaşmaya 60 gün içinde ulaşılmasını hedefleyen bir yol haritası üzerinde uzlaştığı belirtilen açıklamada, bu kapsamda yeni bir teknik görüşme turunun derhal başlatılmasının önünün açıldığı kaydedildi.

Açıklamada ayrıca, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişini sağlayacak şekilde herhangi bir olay ve yanlış anlaşılmanın önüne geçmek amacıyla mutabakat zaptının 5. paragrafında belirtilen süre boyunca taraflar arasında bir iletişim kanalı oluşturulduğu bilgisi yer aldı.

Tarafların ayrıca gerilimi düşürmek amacıyla bir çalışma grubunu kurma konusunda anlaştığına işaret edilen açıklamada, mutabakat zaptında da belirtildiği üzere Lübnan'daki askeri operasyonların durdurulmasını sağlamak amacıyla kurulacak çalışma grubunun, iki tarafın yanı sıra Lübnan'ı da kapsayacağı ifade edildi.

İlgili konuların tümünü ele almak üzere Bürgenstock'taki teknik görüşmelerin hafta boyunca devam etmesinin planlandığı vurgulanan açıklamada, müzakerelerin nihai bir anlaşmayla sonuçlanması için arabulucu ülkeler Katar ve Pakistan'ın çabalarını sürdürecekleri belirtildi.

Açıklamada ayrıca, Katar ve Pakistan'ın İran ile ABD'ye diplomatik çözümlere bağlılıkları ve anlaşmazlığın barışçıl yollarla çözülmesine yönelik çabaları nedeniyle teşekkür ettiği, sürece destek veren diğer ülkelere de takdirlerini sunduğu ifade edildi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı açıklamada, ABD ile yürütülen müzakerelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Lübnan’daki çatışmaları önleme amacıyla kurulacak çalışma grubunun gerçek bir test olacağını söyleyen Erakçi, “Pakistan-Katar arabuluculuğunda Lübnan savaşını sonlandırmak için ilerleme kaydedildi.” ifadelerini kullandı.

Erakçi ayrıca ülkesine uygulanan petrol ihracatına yönelik kısıtlamaların kaldırıldığını ve ablukanın sona erdiğini vurgulayarak, İran’ın dondurulmuş varlıklarının bir kısmının da serbest bırakıldığını söyledi.

İran ve ABD, Pakistan aracılığında yapılan müzakere süreci kapsamında 14 Haziran'da savaşın durdurulması ve taraflar arasındaki sorunların görüşmelerle çözülmesini öngören 14 maddelik bir mutabakata vardıklarını duyurmuştu.

İslamabad Mutabakatı adı verilen mutabakat zaptı, 18 Haziran'da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve ABD Başkanı Donald Trump tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe girmişti.

Mutabakat, Lübnan dahil olmak üzere savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı'nın açılması, ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması gibi maddeleri içeriyor.

Mutabakat zaptının imzalanmasının ardından tarafların, nihai anlaşmaya varılması için İran'ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılması gibi konularda kısa süre içinde 60 günlük müzakere sürecine başlaması bekleniyor.

JPMorgan analistleri tarafından yayımlanan bir müşteri notuna göre, Bitcoin madenciliğinin ekonomik koşulları kötüleşti ve Bitcoin fiyatının tahmini 78 bin dolarlık üretim maliyetinin yaklaşık %19 altında işlem görmesi, sektördeki her beş madenciden birini zarara uğrattı. Bu durum, halka açık madencilik şirketlerini rekor seviyede varlık satışı yapmaya zorladı.

Yönetici Direktör Nikolaos Panigirtzoglou liderliğindeki analistler, Bitcoin'in üst üste beş aydır madencilik maliyetinin altında işlem gördüğünü belirtti. JPMorgan, elektrik, donanım amortismanı ve halka açık madencilerin genel giderlerini hesaba katarak Bitcoin'in mevcut toplam üretim maliyetini yaklaşık 78 bin dolar olarak hesaplıyor. Bitcoin'in 63 bin dolar seviyelerine yakın işlem görmesiyle birlikte, spot fiyat ile başabaş noktası arasındaki bu fark sektör genelinde kalıcı bir baskı oluşturdu.

Raporda öne çıkan en dikkat çekici değişimlerden biri, Bitcoin ağının fiyat hareketlerine verdiği tepkideki yapısal farklılık oldu. Madencilik zorluğunun Bitcoin fiyatına olan betası, yani fiyat hareketlerine bağlı olarak zorluk derecesinin ne kadar değiştiğini gösteren ölçüm, son altı ayda 0.62 seviyesine yükseldi. JPMorgan analistleri, bu oranın madencilerin daha büyük bir kısmının maliyet sınırında veya bu sınıra yakın bir noktada bulunduğunu gösterdiğini ve madencilerin operasyonlarını sürekli kılmak yerine fiyat değişimlerine göre cihazlarını açıp kapatmayı tercih ettiklerini ifade etti.

Çin'de gösterge faiz olarak işlev gören 1 ve 5 yıllık kredi faiz oranlarında (LPR) değişikliğe gidilmedi.

Ulusal Bankalar Arası Fon Merkezi, 1 yıllık kredi faiz oranını yüzde 3'te, 5 yıllık kredi faiz oranını ise yüzde 3,5'te sabit tuttu.

Çin'deki 18 bankanın, Çin Merkez Bankasının (PBoC) borçlanma faizi üzerine eklediği kar payı bildirimlerine göre belirlenen LPR, 2019'dan bu yana gösterge faizi işlevini görüyor. Bir yıl vadeli kredi faiz oranı kurumsal krediler için 5 yıllık faiz oranı ise emlak kredileri için referans kabul ediliyor.

Kredi faiz oranlarında en son Mayıs 2025'te 10'ar baz puanlık indirim yapılmıştı. Bu dönemde 1 yıllık kredi faiz oranı yüzde 3,1'den yüzde 3'e, 5 yıllık kredi faiz oranı ise yüzde 3,6'dan yüzde 3,5'e çekilmişti.

BETAE – Şirket paylarının halka arzı kapsamında talepler 23 – 24 – 25 Haziran’da toplanacak.

AHGAZ & ENERY – Dünya Katılım Bankası’nın Samsun’a şube açtığı belirtildi.

AKSGY – Akiş Global’e 123 milyon TL tutarında sermaye avansı gönderilmesine karar verildiği açıklandı.

ALARK – Şirket bağlı ortaklığı Alarko Enerji’nin İstanbul Tuzla'da bulunan 23.571 m² büyüklüğündeki arsasının satışına ilişkin sözleşmeyi imzalaması sonrasında taşınmazın 1,7 milyar TL’ye satılacağı açıklandı.

ALARK – Alarko Capital AG'nin kuruluşunun tescil edildiği açıklandı.

AKBNK – Yurt dışında 539 gün vadeli 100 milyon dolar tutarında borçlanma aracı ihracı 22 Haziran’da tamamlanacak.

AKBNK – 420 gün vadeli 1,1 milyar TL tutarında tahvil ihracı kapsamında taleplerin toplandığı açıklandı.

ARCLK – 19.752.288 adet payın, pay başına 103,71 TL fiyattan Whirlpool Emea Holdings’e TAS’ta satışı için SPK’ya başvuru yapıldığı açıklandı.

ANELE – Şirketin bağlı ortaklığı Anel Yapı’ya ait Anel Yapı İş Merkezi’nin alacaklı bankalar AKBNK ve DenizBank’a 55 milyon dolara satıldığı açıklandı.

BRMEN – Yaşar Küçükçalık ve Zeynep Holding tarafından 31.319.243 adet payın 4.788.095 adetinin Re Pıe GSYO’ya, 16.954.958adetinin Re – Pie Portföy’e ve 9.576.190 adetinin BULGS’ye 302,2 milyon TL’ye devri için sözleşme imzalandığı açıklandı.

BOBET – Şirketin, Mesa Mesken İnşaat İle Mesa Yenikent Projesi işi için 1,3 miyar TL tutarında sözleşme imzaladığı açıklandı.

BOBET – Akpınar Şubesinin açılmasına karar verildiği açıklandı.

BSOKE – Şirket kayıtlı sermaye tavanının 2 milyar TL’den 38 milyar TL’ye yükseltilmesi tescil edildi.

BRSAN – Şirketin, Gemlik tesisindeki spiral boru üretiminde kullanılan makine ve ekipmanları satmak veya başka ülkelere taşımak yerine şimdilik mevcut operasyonlarda kullanmaya devam etme kararı aldığı açıklandı.

DZGYO – İstanbul Ümraniye’de İş Merkezi olarak faaliyet gösteren gayrimenkulün satın alınmasına yönelik görüşmelere başladığı açıklandı.

DAPGM – Şirketin, EKGYO tarafından düzenlenen İstanbul Eyüpsultan Kemerburgaz 3. Etap Arsa Satışı Karşılığı Gelir Paylaşımı İşi ihalesinin 1. oturumuna katılım sağladığı açıklandı.

EKGYO – Şirket ile İstanbul Valiliği Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı arasında imzalanan İşbirliği Protokolü kapsamında İstanbul Eyüpsultan Kemerburgaz 3. Etap Arsa Satışı Karşılığı Gelir Paylaşımı İşi ihalesinin 1. Oturumunun gerçekleştirdiği açıklandı.

EFOR – 118 gün vadeli 100 milyon TL kira sertifikası ihraç edildi.

EUPWR – Şirket kayıtlı sermaye tavanının 875 milyon TL’den 5 milyar TL’ye yükseltilmesi Genel Kurul’da onaylandı.

EUPWR – Başkent EDAŞ tarafından gerçekleştirilen ihalenin 3,0 milyon dolar bedelle şirket tarafından kazanıldığı ve sözleşme imzalandığı açıklandı.

EUPWR – Europower World’ün 10,8 milyon dolarlık sipariş aldığı açıklandı.

EDATA & ENSRI & INFO & FRIGO – VBTS kapsamında şirket paylarına 21 Temmuz’a kadar kerdili işlem yasağı getirildi.

GARFA – Kobirate ile Kurumsal Yönetim İlkelerine Uyum Derecelendirme Sözleşmesinin 1 yıllık yenilendiği açıklandı.

GOKNR – Şirketin Kazakistan'da yaklaşık 18 milyon dolar tutarındaki meyve konsantresi ve püre fabrikası projesinde proje yürütücüsü olarak görev almakta olup yatırım maliyeti yatırımcı tarafından karşılandığı, kısmi açılışı yapılan tesisin Eylül’de tamamlanması beklenirken, projenin şirkete yaklaşık 1 milyon dolar kar katkısı sağlamasının ön görüldüğü açıklandı.

ISCTR – Yurt dışında 371 gün vadeli 100 milyon dolar tutarında borçlanma aracı ihraç edildi.

KRVGD – Çin’de Shenzhen Hisar Import and Export Trading Company unvanlı şirketin kurulduğu açıklandı.

KRDMA & KRDMB & KRDMD – Şirketin, 2,2 milyon dolar tutarında satış sözleşmesi imzaladığı açıklandı.

KOPOL – Pardus Portföy tarafından 116.726.400 adet payın Borsa’da işlem görebilmesi için MKK’ya kaydileştirme başvurusu yapıldı.

KORDS – Kocaeli’deki iki adet taşınmazın 800 milyon TL’ye satıldığı açıklandı.

KUTPO – Kütahya Spor Akademisi unvanlı şirket kurulmasına karar verildiği açıklandı.

LINK – Şirketin, Kurumsal Hibrit Bulut ve Güvenli Sanal Çalışma Alanı Dönüşüm Projesinin tamamlanarak 1,0 milyon dolara teslim edildiği açıklandı.

MANAS – Şirketin, Ankara Su ve Kanalizasyon İdaresi tarafından düzenlenen toplam 907,1 milyon TL tutarındaki su sayacı alım ve montaj ihalesine teklif verdiği ve şirketin bazı kısımlar için verdiği 523,2 milyon TL tutarındaki teklifin uygun bulunduğu açıklandı.

MARKA – Şirketin %100 bağlı ortaklığı Momentum Girişim Holding’in tekstil sanayisinden bir şirket ile her türlü stratejik iş birliğinin değerlendirilmesine yönelik görüşmelere başladığı açıklandı.

OYYAT – 40 milyar TL’ye kadar borçlanma aracı ihraç edilmesine karar verildiği açıklandı.

OZKGY – Şirketin, EKGYO tarafından düzenlenen İstanbul Eyüpsultan Kemerburgaz 3. Etap Arsa Satışı Karşılığı Gelir Paylaşımı İşi ihalesinin 1. oturumuna katılım sağladığı açıklandı.

QNBTR – 182 gün vadeli 4,8 milyar TL tutarında bono ihraç edildi.

PETUN – 137 gün vadeli 85 milyon TL tutarında bono ihraç edildi.

PRKME – Pay geri alım programının sonlanmasına karar verildiği açıklandı.

SASA – Şirketin, 60 MWe'lik lisanssız elektrik üretim başvurusunun olumlu sonuçlandığı açıklandı.

SMRTG – Şirket kayıtlı sermaye tavanının 2 milyar TL’den 10 milyar TL’ye yükseltilmesi tescil edildi.

SUMAS – Esas sözleşme değişikliği kapsamındaki 296,3 milyon TL’lik ayrılma hakkı kullanım fiyatının taleplerinin 3 Temmuz’a kadar gerçekleşeceği açıklandı.

TERA – Yatırım Danışmanlığı Faaliyet izni başvurusu için SPK’ya başvuru yapılacağı açıklandı.

TABGD – Elq Investors tarafından 14.721.793 adet payın Borsa’da işlem görebilmesi için MKK’ya kaydileştirme başvurusu yapıldı.

TOASO – Şirketin fiili yıllık araç üretim kapasitesinin 50.000 adet artarak 500.000 adet seviyesine ulaştığı açıklandı.

SERMAYE ARTIRIMLARI

BARMA – Şirket sermayesinin 252,5 milyon TL’den %204,8 oranında bedelsiz olarak 537,5 milyon TL artışla 800 milyon TL’ye yükseltilmesi kapsamında SPK’ya başvuru yapıldığı açıklandı.

TUCLK – Tahsisli sermaye artırımı (toplam satış hasılatı 304,5 milyon TL) yapılmasına karar verildiği açıklandı.

NAKİT TEMETTÜ ÖDEYECEK ŞİRKETLER

BUGÜN GENEL KURULU OLAN ŞİRKETLER

BERA - Bera Holding A.Ş. (Genel Kurul Saati: 14:00 – Olağan)

BIGCH – Mehmet Can Karabağ tarafından 6,79 TL fiyattan 37.000.000 adet pay satılırken, şirket sermayesindeki payı sıfırlandı.

BLUME – Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bulut tarafından 34,16 TL fiyattan 41.506 adet pay alınırken, şirket sermayesindeki payı %24,18’e yükseldi.

GLYHO – Şirket paylarının geri alınması kapsamında 150.000 adet pay 18,25 TL fiyattan geri alındı.

LOGO – Şirket paylarının geri alınması kapsamında 36.353 adet pay 142,70 – 143,80 TL fiyat aralığından geri alındı.

MAGEN – Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Şenel tarafından 35,70 – 35,72 TL fiyat aralığından 1.000.000 adet pay alınırken, şirket sermayesindeki payı %0,25’e yükseldi.

MAGEN – Şirket paylarının geri alınması kapsamında 1.266.970 adet pay 36,40 – 36,50 TL fiyat aralığından geri alındı.

NTHOL – Besim Tibuk tarafından 45,36 – 46,70 TL fiyat aralığından 650.000 adet pay alınırken, şirket sermayesindeki payı %37,16’ya yükseldi.

SVGYO – Tera Portföy tarafından 5.932.031 adet alış ve 21.736.673 adet pay satılırken, şirket sermayesindeki payı %3,94’e geriledi.

Ekonomik karar alma süreçlerinde beklentiler, bireylerin ve kurumların davranışlarını belirleyen temel unsurlardan biridir. Modern makroekonomide bu alanın en etkili yaklaşımlarından biri rasyonel beklentiler teorisidir. Bu teori, ekonomik aktörlerin mevcut bilgi setini mümkün olan en etkin biçimde kullanarak geleceğe ilişkin tutarlı tahminler oluşturduğunu varsayar.

Ancak bazı ekonomilerde gözlenen uzun süreli politika tutarsızlıkları ve kurumsal öngörülemezlik, beklentilerin yalnızca mevcut bilgiye değil, aynı zamanda geçmişte gözlenen politika davranışlarının sürekliliğine göre de şekillendiğini göstermektedir. Bu durum özellikle kurumsal güvenin zayıfladığı ve politika tercihlerinin öngörülebilirliğinin azaldığı dönemlerde daha belirgin hale gelmektedir.

Bu çalışmanın temel iddiası şudur: Ekonomik beklentiler, uzun süreli politika tutarsızlıkları altında yalnızca rasyonel beklentiler modelinin öngördüğü biçimde değil, gözlenen istikrarsızlığın oluşturduğu davranış kalıplarına göre de şekillenebilir. Bu süreçte başlangıçta istisnai veya irrasyonel olarak değerlendirilen politika davranışları zamanla beklenti rejiminin bir parçası haline gelebilir. Bu çerçeve burada “irrasyonel beklentiler yaklaşımı” olarak adlandırılmaktadır.

Bu çalışmada "irrasyonel" kavramı, ekonomik aktörlerin davranışlarını değil, ekonomik aktörler tarafından öngörülemez, tutarsız veya yerleşik politika çerçevesiyle uyumsuz olarak algılanan kurumsal davranışları ifade etmektedir.

Bu yaklaşımın ilk versiyonu 1991 yılında hükümete sunulan bir raporda geliştirilmiş, sonraki yıllarda yapılan gözlemler ve değerlendirmeler doğrultusunda bugünkü çerçevesine ulaştırılmıştır.

Rasyonel Beklentiler Çerçevesi

Rasyonel beklentiler teorisi, ekonomik aktörlerin mevcut tüm bilgileri etkin biçimde kullandığını ve geleceğe ilişkin tahminlerini ekonomik modelle tutarlı şekilde oluşturduğunu ileri sürer. Bu yaklaşıma göre sistematik politika hataları uzun dönemde ekonomik aktörler tarafından öğrenilir ve beklentiler buna göre uyarlanır. Sonuç olarak sistematik hata kalıcı hale gelemez.

Bu çerçevede para ve maliye politikalarının etkisi büyük ölçüde beklenti yönetimine ve politika yapıcıların güvenilirliğine bağlıdır. Beklentilerin doğru yönlendirilmesi ekonomik istikrarın temel unsurlarından biri olarak kabul edilir.

İrrasyonel Beklentiler Yaklaşımı

İrrasyonel beklentiler yaklaşımı, rasyonel beklentiler teorisini reddetmemektedir. Aksine, belirli kurumsal ve politik koşullar altında beklenti oluşumunun farklı bir biçime dönüşebileceğini ileri sürmektedir.

Temel önerme şudur: Eğer bir ekonomide ekonomik aktörler tarafından öngörülemez veya yerleşik politika çerçevesiyle uyumsuz olarak algılanan kararlar uzun süre devam ederse, bu kararlar geçici sapmalar olarak değil, sistemin kalıcı özellikleri olarak görülmeye başlanır. Böylece beklentiler, olması gerektiği düşünülen politika davranışlarına göre değil, fiilen gözlenen davranış düzenine göre şekillenir.

Bu süreç “irrasyonelliğin rasyonelleştirilmesi” olarak tanımlanabilir. Başlangıçta istisnai görülen politika tercihleri zamanla beklenen davranış kalıplarına dönüşür ve ekonomik aktörler kararlarını bu yeni gerçekliğe göre almaya başlarlar.

Bu yaklaşım, adaptif beklentiler ve rasyonel beklentiler teorilerinin açıklamakta zorlandığı bazı durumlara odaklanmaktadır. Özellikle uzun süreli kurumsal öngörülemezlik koşullarında beklentilerin nasıl yeniden şekillendiğini açıklamaya çalışmaktadır. Bu yönüyle beklenti oluşumunda kurumsal davranışların rolünü vurgulayan tamamlayıcı bir çerçeve sunmaktadır.

İrrasyonel Beklentiler ile Adaptif Beklentiler Arasındaki Fark

Bu yaklaşımın mevcut beklenti teorilerinden hangi yönleriyle ayrıldığının açıklanması önemlidir.

Adaptif beklentiler yaklaşımında ekonomik aktörler geçmiş tahmin hatalarını dikkate alarak beklentilerini güncellerler. Rasyonel beklentiler yaklaşımında ise aktörler mevcut tüm bilgileri kullanarak geleceğe ilişkin en tutarlı tahminleri oluşturmaya çalışırlar.

İrrasyonel beklentiler yaklaşımında ise beklentilerin dönüşümüne yol açan unsur yalnızca geçmiş veriler veya tahmin hataları değildir. Belirleyici olan, kurumsal davranışların sistematik biçimde öngörülemez veya alışılmış politika çerçevesinden sapmış hale gelmesidir. Ekonomik aktörler zamanla bu davranışları sistemin normal işleyiş biçimi olarak kabul etmeye başlarlar.

Dolayısıyla bu yaklaşım yalnızca geçmiş hatalardan öğrenmeyi değil, kurumsal irrasyonellik olarak algılanan davranışların beklenti rejimine yerleşmesini açıklamayı amaçlamaktadır.

Beklenti Rejiminin Dönüşümü

Bu çerçevede beklenti oluşumu üç aşamalı bir süreç olarak düşünülebilir.

İlk aşama şok aşamasıdır. Beklenmedik politika kararları piyasalarda güçlü belirsizlik yaratır. Ekonomik aktörler bu kararların geçici olduğunu varsayar ve temkinli davranırlar.

İkinci aşama uyum aşamasıdır. Benzer kararların tekrar edilmesi, ekonomik aktörlerin beklentilerini gözlenen davranış kalıplarına göre yeniden düzenlemelerine yol açar. Bu noktada sistemin nasıl işlemesi gerektiği değil, fiilen nasıl işlediği önem kazanmaya başlar.

Üçüncü aşama normalleşme aşamasıdır. Başlangıçta istisnai görülen uygulamalar artık sürpriz olmaktan çıkar ve beklenen davranış biçimine dönüşür. Bu aşamada geleneksel politika tercihleri dahi sıra dışı olarak algılanabilir.

Makroekonomik Yansımalar: Kur ve Faiz

İrrasyonel beklentiler yaklaşımı özellikle döviz kuru ve faiz ilişkisi üzerinden gözlemlenebilir.

Faiz oranlarının enflasyonun belirgin biçimde altında tutulması durumunda yerel para talebi azalabilir, döviz talebi artabilir ve kur üzerinde yukarı yönlü baskı oluşabilir. Benzer şekilde politika faizinin sık ve öngörülemez biçimde değiştirilmesi risk algısını yükseltebilir ve beklentilerin bozulmasına neden olabilir.

Bu nedenle temel sorun yalnızca politika araçlarının düzeyi değildir. Asıl belirleyici unsur, ekonomik aktörlerin geleceğe ilişkin risk algısının nasıl şekillendiğidir. Risk algısının kalıcı biçimde yükselmesi hem fiyat istikrarını hem de finansal istikrarı olumsuz etkileyebilir.

Kurumsal Güven ve Para Politikası

Beklentilerin oluşumunda kurumsal güvenilirlik merkezi bir role sahiptir. Merkez bankaları ve diğer ekonomik kurumlar yalnızca uyguladıkları politikalarla değil, bu politikaların öngörülebilirliğiyle de değerlendirilir.

Kurumsal güvenin zayıfladığı yönünde bir algı oluştuğunda risk primi yükselir, beklentiler bozulur ve ekonomik aktörler geleceğe ilişkin daha ihtiyatlı davranmaya başlar. Bunun sonucunda para politikasının etkinliği azalabilir ve ekonomik istikrarın sağlanması güçleşebilir.

Bu durum beklentilerin yalnızca ekonomik verilere değil, kurumsal öngörülebilirliğe de duyarlı olduğunu göstermektedir.

İrrasyonelliğin Rasyonelleştirilmesi

Bu yaklaşımın en önemli iddiası, irrasyonel olarak değerlendirilen politika tercihlerinin zaman içinde normalleşebilmesidir.

İrrasyonel kararlar tekil olaylar olarak ortaya çıktığında piyasalarda şok etkisi yaratırlar. Ancak bu kararlar süreklilik kazandığında ekonomik aktörler davranışlarını buna göre uyarlamaya başlarlar. Böylece başlangıçta irrasyonel görülen uygulamalar sistemin beklenen özellikleri haline gelir.

Bu süreç sonunda ekonomik aktörler, sistemin belirli koşullarda irrasyonel davranacağını varsayarak karar almaya başlayabilirler. Böyle bir ortamda istikrarsızlık olağan hale gelir ve ekonomik davranışlar bu koşullara uyum sağlayacak şekilde yeniden şekillenir.

Bu süreç sonunda ekonomik aktörlerin sistematik istikrarsızlığı veri kabul ederek karar aldığı yeni bir denge oluşabilir. Bu durum "ters rasyonalite dengesi" olarak adlandırılabilir.

İrrasyonel Beklentilere ve İrrasyonelliğin Rasyonelleştirilmesine Bir Örnek

2021 yılının son çeyreğine girildiğinde Türkiye ekonomisinde yaşanan gelişmeler bu yaklaşımın işleyişine ilişkin dikkat çekici bir örnek sunmaktadır.

Enflasyon yükseliş eğilimindeyken politika faizinin düşürülmesi yönündeki kararlar piyasalarda beklenmedik bir gelişme olarak algılandı. İlk faiz indirimi sonrasında birçok ekonomik aktör bu kararın geçici olabileceğini düşündü. Ancak benzer kararların devam etmesiyle birlikte beklentiler değişmeye başladı.

Zaman içinde birçok ekonomik aktör, söz konusu politika tercihlerinin istisnai değil, süreklilik taşıyan bir yaklaşım olduğu sonucuna ulaştı. Bunun sonucunda tasarruf ve yatırım kararları değişti, döviz talebi arttı ve ekonomik davranışlar yeni beklenti rejimine göre şekillenmeye başladı. Bu aşamada hükümet kur korumalı mevduat uygulamasını devreye soktu.

Bu süreçte ortaya çıkan beklentiler klasik anlamda rasyonel beklentilerden farklı görünse de ekonomik aktörler açısından mevcut koşullara uyum sağlamanın bir aracı haline geldi. Başka bir ifadeyle ekonomik aktörler gözlemledikleri politika davranışlarını kendi karar mekanizmalarına dahil ederek yeni koşullara göre pozisyon almaya başladılar.

Bu süreç, özel kesimin beklentilere uyum sağlayarak elde ettiği bazı getirilerin kamu maliyesi ve para otoritesi üzerinde ek yükler oluşturabildiğini göstermiştir.

Bu örnek, beklentilerin yalnızca ekonomik teorilere göre değil, gözlenen kurumsal davranışların sürekliliğine göre de şekillenebileceğini göstermektedir.

Sonuç

İrrasyonel beklentiler yaklaşımı, ekonomik aktörlerin yalnızca mevcut bilgiye değil, aynı zamanda gözlemledikleri politika davranışlarının sürekliliğine göre de karar verdiğini ileri sürmektedir.

Bu yaklaşım, rasyonel beklentiler teorisine alternatif olmaktan çok, onun belirli kurumsal koşullar altında genişletilmiş bir yorumu olarak değerlendirilebilir. Özellikle politika tutarsızlıklarının uzun süre devam ettiği ekonomilerde beklentiler yalnızca ekonomik temellere değil, gözlenen istikrarsızlığın oluşturduğu davranış kalıplarına da uyum sağlayabilir.

Bu yaklaşımın temel iddiası, ekonomik sistemlerde en büyük riskin tek tek politika hataları değil, istikrarsızlığın öngörülebilir hale gelmesi olduğudur. Ekonomik aktörler bu istikrarsızlığa uyum sağladıkça yeni bir beklenti rejimi oluşur ve ekonomik davranışlar buna göre yeniden şekillenir.

Bu süreç sonunda ekonomi, ters rasyonalite dengesine yaklaşabilir. Böyle bir dengede aktörler sistemin olağan işleyişine değil, öngörülebilir hale gelmiş istikrarsızlığına göre karar almaktadırlar.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

“Hem kısa vadeli borç tırmandı gidiyor, daha beteri önümüzdeki bir yılda bu kadar borç nasıl ödenecek?”

Merkez Bankası’nın açıkladığı son tutarlar hangi düzeyde, aktarayım…

■ Kısa vadeli dış borç stoku nisan ayı itibarıyla 171,6 milyar dolar.
■ Orijinal vadesi daha uzun olsa bile vadesi bir yıl içinde dolacak, yani Mayıs 2026-Nisan 2027 döneminde ödemesi yapılacak dış borç ise 242 milyar dolar.

Gerek kısa vadeli stok, gerekse bir yıl içinde ödenmesi gereken borç çok büyük kaygı duyulmasını gerektirecek, deyim yerindeyse karalar bağlatacak düzeyde mi? Hayır, değil…

Bu iki veride asıl bakılması gereken kısa vadeli borç stokundan çok gelecek bir yılda ödenmesi gereken tut. Zaten kısa vadeli stok, bir yılda ödenecek toplam tutar içinde yer alıyor. Dolayısıyla kısa vadeli stok ne kadar artarsa bir yılda ödenmesi gereken tutar da çok doğal olarak aynı doğrultuda hareket ediyor.

Ödemeyi kimler yapacak?

Önce gelecek bir yılda ödenmesi gereken borcun detayına bakalım…

Toplam 242 milyar dolarlık ödeme borçlular bazında üç grubun yükümlülüğünde. Bu ödemenin 64,6 milyarını kamu yapacak.

Bu tutarın da 48,8 milyarını kamu bankaları ödeyecek. Merkezi yönetimin ödeyeceği tutar 11 milyar dolar. Yerel yönetimlerin ödemesi gereken tutar ise yalnızca 592 milyon.

İkinci borçlu Merkez Bankası. Merkez’in yapması gereken ödeme 23,7 milyar.

En yüklü ödeme yükümlülüğü ise özel sektörün. Özel sektör 153,7 milyar dolar ödeyecek. Bu tutarın 70,6 milyarı finansal kuruluşların yükümlülüğü. 70,6 milyarın da 64,9 milyarı da bankaların. Özel sektör şirketlerinin ödeyeceği borç ise 83,1 milyar dolar.

Ödemenin bir kısmı hesaben

Bir yılda ödenmesi gereken tutar yerine “vadesi bir yıl içinde dolacak yükümlülük” demek belki daha doğru. Elbette bu ödeme yapılıyor ama kimi ödemeler yeni borç alınarak, kimi ödemeler ise hesaben gerçekleştiriliyor. Yani o para sistemden çıkmıyor…

Bu konuyu daha iyi izah edebilmek için şu örnek verilebilir:

BDDK verilerine göre bankalarda bir aya kadar vadeli toplam 4,2 trilyon lira, bir-üç ay arası vadeli 8,1 trilyon lira mevduat bulunuyor. Bu tutarlara bakarak bankaların bir ay içinde 4,2 trilyon lira ödemek zorunda oldukları söylenebilir mi? Hem evet, hem hayır! Bu tutar bankaların yükümlülüğü, doğru. Ama hiçbir zaman bir ay içinde bankalardan bu miktarda bir para çekilmez. Zaten çekilemez. Bankacılık sistemi böyle bir durumda kapısına kilit vuracak duruma gelir. Vadesi dolan o paranın çok büyük bir bölümü yine sistemde kalır.

İşte aynı durum belli çerçevede bir yıl içinde ödenecek dış borç tutarında da geçerli.

Bir yılda ödenmesi gereken 242 milyar doların 90 milyar doları TL ya da döviz mevduatından oluşuyor. Yani bu tutar da Türkiye’den pek çıkmıyor ki, ödeme hesaben yapılıyor, o kadar.

Tutar bu düzeylere ilk kez yükselmedi

Ayrıca şöyle bir gerçek var; gelecek bir yıllık dönemde ödenmesi gereken dış borç 200 milyar düzeylerine ilk kez çıkmıyor.

Söz konusu tutar 2024’ün ortasında da 235-236 milyar dolar düzeyindeydi. Yani Türkiye 2024’ün ortasından 2025’in ortasına kadar olan dönemde bu borcu bir sorun yaşanmadan ödedi, döndürdü.

Zaten son iki yılın tüm ayları itibarıyla bir yılda ödenecek borç ortalaması da 230 milyar dolar.

Dolayısıyla bir yılda ödenecek tutara bakarak karalar bağlamanın alemi yok! Karalar bağlanacak bunca konu varken…

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

ABD’li gazeteci Barak Ravid, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, görüşmelere katılan bir diplomatın kendisine verdiği bilgiye dayanarak İran heyetinin müzakereleri terk etmediğini ve ABD ile temasların devam ettiğini aktardı.

Tartışmaların fitilini ateşleyen açıklama ise ABD Başkanı Donald Trump’tan geldi. Trump, İran’a yönelik sert ifadeler kullanarak, “İran, Lübnan’daki yüksek maaşlı vekil güçlerinin sorun çıkarmalarını derhal engellemelidir. Aksi takdirde, geçen hafta yaptığımız gibi İran’a yine çok sert bir darbe indireceğiz, hatta bu sefer daha da sert şekilde. Pezeşkiyan ağzından çıkanlara dikkat etse iyi olur, yoksa ülkenin geri kalanını da ele geçiririz” dedi.

Trump’ın sözlerine İran’dan yanıt gecikmedi. İran Meclis Başkanı ve Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD’nin tehditlerine boyun eğmeyeceklerini belirterek, “ABD’lilerin tehditlerini ciddiye almıyoruz” ifadelerini kullandı.

Kalibaf, tehditlerin bugüne kadar sonuç vermediğini savunurken, İran Silahlı Kuvvetleri’nin olası tehditlere farklı şekillerde karşılık vermeye hazır olduğunu da vurguladı.

Öte yandan İran müzakere heyeti üyesi Hüseyin Kurbanzade, görüşmelerde önemli bir aşamanın geride bırakıldığını açıkladı. Kurbanzade, İran petrolüne yönelik yaptırımların geçici olarak kaldırılmasına ilişkin hazırlanan taslak metnin nihai hale getirildiğini söyledi.

Kurbanzade ayrıca, Lübnan’da savaşın sona erdirilmesine ilişkin konular netleşmeden mutabakat zaptındaki diğer maddelerin uygulamaya geçirilmeyeceğini ifade etti. İsviçre’de ana müzakerelerin yanı sıra teknik düzeyde de görüşmelerin sürdüğünü belirten İranlı yetkili, İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması konusunda Katar heyetiyle de temaslarda bulunulduğunu aktardı.

İkili ve çok taraflı görüşmelerde en önemli gündem maddelerinden birinin ise mutabakat zaptının 13. maddesi olduğu kaydedildi.

Açıklamada, yüklerin depolanması ve taşınmasını kolaylaştırmak amacıyla Halife ve Umm Kasr limanlarında gerekli tüm lojistik altyapının hazırlandığı belirtilerek, bunun ticaret akışlarının daha kesintisiz işlemesine ve uzun vadede iş süreçlerinin dayanıklılığının artırılmasına katkı sağlayacağı ifade edildi.

Irak'ın kara ulaşım ağı üzerinden Türkiye ve Suriye sınırlarına uzanan güzergahlara bağlantısı bulunan Umm Kasr Limanı'nın, Körfez ülkelerinden gelen yüklerin kara ve demir yolu taşımacılığıyla Türkiye ve Avrupa'ya ulaştırılmasında doğal bir geçiş noktası konumunda olduğu kaydedildi.

Açıklamada, söz konusu bağlantının grubun "bölgesel entegrasyonu güçlendirme ve mevcut ticaret hatlarını destekleme" taahhüdünün bir parçası olduğu vurgulandı.

Yeni hizmetlerin, Halife Limanı ile Umm Kasr Limanı arasında gerçekleştirilecek haftalık seferlerle konteyner ve yük taşımacılığına yönelik artan talebi karşılamayı amaçladığı belirtildi.

Bu lojistik ağın ayrıca Lübnan, Suriye ve Ürdün ile BAE ve diğer Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri arasındaki ticari hareketliliği destekleyeceği, bölgenin lojistik bağlantı ağını Türkiye ve Avrupa pazarlarını da kapsayacak şekilde genişleteceği ifade edildi.

Öte yandan, Abu Dabi Limanları Grubu İcra Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü Muhammed Cuma eş-Şamasi, açıklamasında, söz konusu hizmetlerin genişletilmiş ticaret koridorları ve bağlantı kanalları aracılığıyla iş dünyasına stratejik bir geçiş kapısı sunduğunu belirtti.

Şamasi, bu adımın grubun erişilebilirliği artıran, yeni ticaret koridorları açan ve bölgedeki şirketlerle uluslararası firmalara daha geniş fırsatlar sunan ileriye dönük vizyonunu yansıttığını kaydetti.

Dün Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır ve ABD arasında Libya konulu önemli bir toplantı yapıldığını belirten Fidan, görüşmelerde Libya’nın yanı sıra Akdeniz ve Afrika’ya ilişkin başlıkların da ele alındığını ifade etti. Dört ülke arasında verimli bir fikir alışverişi gerçekleştiğini vurgulayan Fidan, bazı konularda ortak anlayışın oluşmasını sağlayan değerlendirmeler yapıldığını kaydetti.

Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi tarafından kabul edildiğini aktaran Fidan, dört ülkenin oluşturduğu iş birliği mekanizmasının ortaya çıkardığı olumlu sonuçları doğrudan dinleme fırsatı bulduklarını söyledi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın selam ve mesajlarını da Sisi’ye ilettiğini belirtti.

Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan’ın bölgenin önemli kapasite ve sorumluluk sahibi ülkeleri olduğuna işaret eden Fidan, bu ülkelerin bölgesel sorunlara çözüm üretme konusunda ortak çaba gösterdiğini dile getirdi. Bölgenin siyasi, ekonomik ve güvenlik alanlarındaki meselelerinin sahiplenilmesi gerektiğini ifade eden Fidan, savaş sonrası döneme ilişkin vizyonun bölge ülkeleri tarafından şekillendirilmesi için çalışmalar yürüttüklerini söyledi.

Kahire’de Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati ile de bir araya geldiklerini belirten Fidan, görüşmede ikili ilişkiler ve ortak gündem maddelerinin ele alındığını kaydetti.

ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptının uygulanmasına yönelik ilk teknik görüşmelerin İsviçre’de başladığını hatırlatan Fidan, ABD Başkanı Donald Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile de bu konuda telefonda görüştüğünü açıkladı.

Mutabakat metninde bazı başlıkların 60 günlük süre içinde müzakere edilmek üzere açık bırakıldığını anımsatan Fidan, özellikle yaptırımlar ve nükleer doğrulama gibi teknik konular üzerinde uzman ekiplerin çalışacağını söyledi.

Tarafların temel meselelerde siyasi iradeyi ortaya koyduğunu belirten Fidan, yoğun çalışmalarla sorunların aşılabileceğine inandığını ifade etti. Ancak teknik ayrıntıların çözümünün kolay olmayacağını vurgulayan Fidan, “Tartışılan konular oldukça önemli. Bunların teknik detaylarını kısa sürede çözmek mümkün olmayabilir. Zaman zaman tıkanmalar görebiliriz. Buna hazırlıklı olmak lazım.” dedi.

Fidan ayrıca, sürecin dış müdahalelerle sekteye uğratılma ihtimaline de dikkat çekerek, İsrail’in fırsat bulması halinde müzakereleri sabote etmeye çalışabileceğini söyledi.

Yarı resmi Fars Haber Ajansı'nın aktardığı bilgilere göre Trump, İran'ın Lübnan'daki müttefik grupları üzerinde kontrol sağlamaması halinde ülkeye yönelik yeni ve daha sert askeri adımlar atabilecekleri yönünde açıklamalarda bulundu. Bu açıklamanın ardından İranlı yetkililerin görüşmeleri durdurma kararı aldığı belirtildi.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise ABD'nin tehditlerini ciddiye almadıklarını ifade ederek, baskı altında müzakere yürütmeyecekleri mesajını verdi.

Son günlerde taraflar arasında özellikle Lübnan'daki çatışmaların sona erdirilmesi, yaptırımların kaldırılması ve Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler konusunda görüş ayrılıkları öne çıkıyordu. İran, daha önce de Lübnan'daki saldırılar sona ermeden kapsamlı müzakerelere geçilmeyeceğini açıklamıştı.

İran heyetinin müzakere alanını terk etmesi, taraflar arasında geçtiğimiz hafta sağlanan mutabakatın uygulanma sürecine ilişkin belirsizlikleri artırırken, görüşmelerin tamamen sona erip ermeyeceğine ilişkin resmi bir açıklama henüz yapılmadı. ABD tarafı ise müzakere kanallarının açık tutulmasından yana olduğunu vurgulamayı sürdürüyor

Gürlek, açıklamasında şunları kaydetti:

"Toplumumuzun birlik ve beraberliğini, din ve inanç kardeşliğini hedef alan, ayrımcılığı, nefreti ve kutuplaşmayı körükleyen her türlü söylem ve eylemle mücadelemizi kararlılıkla sürdüreceğiz. Kamu düzenini ve vatandaşlarımızın temel haklarını korumak adına, nefret suçlarına karşı hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde gerekli adımlar atılmaya devam edecektir."

Küresel petrol ticaretinin önemli bir bölümünün Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirildiğini hatırlatan Trump, enerji piyasalarında yaşanabilecek bir aksamanın uluslararası ticaret ve ekonomik dengeler üzerinde ciddi sonuçlar yaratabileceğini söyledi.

İran ile yaşanan gerilimin sürdüğü bir dönemde gelen açıklama, boğazın güvenliği ve enerji arzının devamlılığına ilişkin endişelerin yeniden gündeme taşınmasına neden oldu.